Mum Grafiği Nedir?

Mum grafiği, Japon mum grafikleri olarak da bilinir. Her mum seçilen zaman diliminin bir parçasını temsil eder: bir saatlik grafikte her mum bir saati, günlük grafikte her mum bir günü gösterir. Bir mumun dört bilgisi vardır: açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyat.

• Gövde: Açılış ile kapanış arasındaki kalın bölümdür. Kapanış açılışın üzerindeyse mum yeşil (yükselen), altındaysa kırmızı (düşen) çizilir.
• Fitil (gölge): Gövdenin üstünde ve altında kalan ince çizgilerdir. Üst fitilin ucu dönemin en yüksek, alt fitilin ucu en düşük fiyatını gösterir.

Uzun bir fitil, fiyatın o yöne gidip geri itildiğini anlatır. Büyük bir gövde, dönem boyunca tek yönlü ve güçlü bir hareket olduğunu gösterir. Küçük gövde ise alıcı ile satıcının birbirine yakın kaldığı, kararsız bir dönemi işaret eder. Bir seviyenin fitille mi yoksa kapanışla mı geçildiğinin neden önemli olduğunu mum kapanışı mı, fitil mi yazımızda ayrıca ele aldık.

Tek Mumlu Formasyonlar

Doji

Doji, açılış ve kapanışın neredeyse aynı fiyatta olduğu, gövdesi çizgi kadar ince kalan mumdur. Fiyat dönem içinde iki yöne de gitmiş, ama sonunda başladığı yere dönmüştür. Doji kararsızlığı anlatır. Uzun bir yükselişin ya da düşüşün ardından gelen doji, hareketin hız kestiğinin ilk işaretlerinden biri olarak okunur. Yatay bir piyasanın ortasındaki doji ise çoğu zaman hiçbir şey anlatmaz.

Çekiç ve Asılı Adam

Çekiç, küçük bir gövdesi ve gövdesinin en az iki katı uzunlukta alt fitili olan mumdur; üst fitili ya yoktur ya da çok kısadır. Fiyat dönem içinde aşağı itilmiş, ama alıcılar fiyatı açılışın yakınına geri taşımıştır. Düşüş trendinin sonunda, bir destek bölgesinde görüldüğünde dikkat çeker.

Aynı şekil bir yükselişin tepesinde çıktığında adı asılı adam olur. Şekil aynıdır, yorum farklıdır: bu kez alt fitil, satış baskısının ilk kez belirgin biçimde ortaya çıktığını gösterir. Bu örnek, formasyonun adının konuma göre değiştiğini, yani bağlamın şekilden önemli olduğunu gösterir.

Kayan Yıldız ve Ters Çekiç

Kayan yıldız, çekicin tersidir: küçük gövde, uzun üst fitil, kısa ya da hiç olmayan alt fitil. Yükselişin sonunda görüldüğünde fiyatın yukarıda kabul görmediğini anlatır. Aynı şekil düşüşün dibinde çıktığında ters çekiç diye adlandırılır.

İki ve Üç Mumlu Formasyonlar

Yutan Mum (Engulfing)

Yutan formasyon iki mumdan oluşur. Yükseliş yönlü yutanda önce küçük bir kırmızı mum gelir, ardından gövdesi bu kırmızı mumun gövdesini tamamen içine alan büyük bir yeşil mum oluşur. Düşüş yönlü yutan ise bunun tersidir: küçük yeşil mumu, onu tamamen kaplayan büyük bir kırmızı mum izler.

Yutan mum, kontrolün tek bir dönemde el değiştirdiğini gösterir. En çok önemsendiği yer, uzun bir hareketin sonu ve grafikte zaten dikkat çeken bir seviyedir.

Sabah Yıldızı ve Akşam Yıldızı

Sabah yıldızı üç mumlu bir formasyondur: güçlü bir kırmızı mum, ardından küçük gövdeli kararsız bir mum, en son da ilk mumun gövdesinin ortasına doğru ya da daha yukarıya kapanan yeşil bir mum. Düşüşün yavaşlayıp alıcıların devreye girdiğini anlatır. Akşam yıldızı aynı dizinin yükseliş sonundaki tersidir: güçlü yeşil mum, küçük kararsız mum ve güçlü kırmızı mum.

Formasyon Değil, Konum Önemlidir

Mum formasyonlarının en sık gözden kaçan yönü şudur: aynı şekil, grafiğin rastgele bir yerinde neredeyse hiçbir şey anlatmaz. Bir çekici değerli kılan, onun önemli bir destek bölgesinde, uzun bir düşüşün ardından oluşmasıdır. Bu yüzden analizciler önce seviyeleri belirler, sonra o seviyelerde mumun nasıl davrandığına bakar. Seviye çizmeyi destek ve direnç rehberimizde anlattık.

Uzun fitiller çoğu zaman bir seviyenin hemen ötesindeki stop emirlerinin tetiklenip fiyatın geri dönmesiyle oluşur. Bu davranışı likidite avı yazımızda şemalarla ele aldık. Güçlü bir hareketten hemen önceki son ters mumun neden işaretlendiğini merak ediyorsanız order block rehberine göz atabilirsiniz.

Zaman Dilimi ve Mum Kapanışı

Bir mum, kapanana kadar formasyon sayılmaz. Saatin ortasında çekiç gibi görünen bir mum, kapanışa kadar tamamen farklı bir şekle dönüşebilir. Bu yüzden formasyonlar her zaman kapanmış mumlar üzerinden değerlendirilir.

Zaman dilimi de önemlidir. Bir dakikalık grafikte her birkaç mumda bir doji ya da çekiç görmek mümkündür ve bunların çoğu gürültüdür. Günlük ve haftalık grafiklerde oluşan formasyonlar daha fazla işlemi temsil ettiği için genellikle daha çok dikkat çeker. Bu bir kural değil, bir eğilimdir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Formasyonu bağlamından koparmak. Yatay ve dar bir aralığın ortasındaki doji ya da yutan mum çoğu zaman anlamsızdır.
2. Mum kapanmadan karar vermek. Kapanmamış mum henüz bir formasyon değildir.
3. İsimleri ezberleyip mantığı atlamak. Her formasyonun arkasında basit bir hikâye vardır: fiyat bir yöne gitmiş ve geri itilmiştir ya da kontrol el değiştirmiştir. Hikâyeyi anlamak, ismi bilmekten daha işe yarar.
4. Tek muma fazla anlam yüklemek. Hiçbir mum formasyonu dönüşün garantisi değildir. Güçlü trendlerde ters yönlü formasyonlar sık sık boşa çıkar.
5. Risk planını unutmak. Formasyon ne kadar düzgün görünürse görünsün, yanılma durumunda nerede çıkılacağı önceden bilinmelidir.

Nasıl Çalışmalı?

Mum formasyonlarını öğrenmenin en verimli yolu geçmiş grafiklerde gözlem yapmaktır. Günlük bir grafik açın, önce belirgin destek ve direnç bölgelerini işaretleyin. Ardından yalnızca bu bölgelerde oluşan çekiç, kayan yıldız ve yutan mumları bulun ve sonrasında fiyatın ne yaptığını not edin. Aynı şekilleri aralığın ortasında da arayıp karşılaştırın. Birkaç hafta içinde konumun ne kadar belirleyici olduğunu kendi gözünüzle görürsünüz.

Sık Sorulan Sorular

En güvenilir mum formasyonu hangisi?

Tek başına güvenilir bir formasyon yoktur. Bir formasyonun değeri, oluştuğu yere, zaman dilimine ve önceki hareketin yapısına bağlıdır. Önemli bir seviyede, kapanmış bir mumla oluşan formasyon, rastgele bir yerdekinden daha fazla dikkat çeker.

Mumun rengi mi daha önemli, şekli mi?

Çekiç ve kayan yıldız gibi tek mumlu formasyonlarda şekil ve konum, gövdenin renginden daha önemlidir. Yutan mum gibi iki mumlu formasyonlarda ise renk değişimi formasyonun tanımının parçasıdır.

Doji gördüğümde trend döner mi?

Doji yalnızca kararsızlığı gösterir. Trend sonrasında hız kesildiğine işaret edebilir, ama fiyat dojiden sonra aynı yönde devam edebilir. Dojiden sonraki mumun kapanışı genellikle daha fazla bilgi verir.

Mum formasyonları kriptoda da çalışır mı?

Mum grafikleri her piyasada aynı şekilde çizilir; okuma mantığı da aynıdır. Kripto piyasası hafta sonu dahil sürekli açık olduğu için günlük mumlar genellikle gece yarısı UTC'ye göre kapanır. Kullandığınız grafiğin kapanış saatini bilmek, formasyonu doğru okumanın parçasıdır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

İşlem Hacmi Nedir?

İşlem hacmi, belirli bir zaman diliminde el değiştiren varlık miktarıdır. Bir saatlik grafikte her hacim çubuğu o saat içinde gerçekleşen toplam işlemi, günlük grafikte ise o günün toplamını gösterir. Hacim bazı grafiklerde coin adedi, bazılarında ise karşı para birimi cinsinden gösterilir. Hangisinin kullanıldığı grafik ayarlarından görülebilir.

Her işlemin bir alıcısı ve bir satıcısı vardır. Bu yüzden hacim "alıcı mı daha çok, satıcı mı" sorusuna doğrudan cevap vermez. Hacim, o fiyat aralığında ne kadar ilgi olduğunu anlatır. Yönü ise fiyatın kendisi söyler.

Hacim Çubukları Nasıl Okunur?

Çoğu grafik platformu hacim çubuklarını, aynı dönemin mumuyla aynı renge boyar. Mum yeşil kapandıysa hacim çubuğu da yeşil, kırmızı kapandıysa kırmızı olur. Bu renk, hacmin alıcıdan mı satıcıdan mı geldiğini değil, yalnızca o dönemin fiyatının yükselerek mi düşerek mi kapandığını gösterir.

Okumada önemli olan çubuğun boyudur ve bu boy her zaman çevresiyle karşılaştırılarak değerlendirilir. Tek başına "yüksek hacim" diye bir eşik yoktur; bir çubuk, önceki çubukların ortalamasına göre belirgin biçimde büyükse dikkat çeker. Bu yüzden birçok kişi hacim paneline basit bir hareketli ortalama ekleyerek ortalamanın üstündeki dönemleri daha kolay ayırt eder.

Fiyat ve Hacim İlişkisi

Trendi Destekleyen Hacim

Sağlıklı bir yükselişte, yükselen mumlarda hacmin artması ve geri çekilmelerde azalması sık görülen bir yapıdır. Bu, ilginin trend yönünde yoğunlaştığını ve ters yöndeki hareketlerin daha az katılımla gerçekleştiğini anlatır. Düşüş trendinde de aynı mantık tersinden geçerlidir.

Zayıflayan Hacim

Fiyat yeni tepeler yaparken hacim her tepede biraz daha azalıyorsa, hareketin arkasındaki katılım zayıflıyor olabilir. Bu bir dönüş sinyali değildir; yalnızca hareketin daha az kişi tarafından taşındığını gösterir. Benzer bir okuma momentum göstergelerinde de yapılır; RSI uyumsuzluğu bunun bir örneğidir.

Kırılımlarda Hacim

Hacmin en çok izlendiği an, fiyatın uzun süredir test ettiği bir seviyeyi geçtiği andır. Bir direncin üzerinde, hacmin de belirgin biçimde arttığı bir kapanış, kırılımın arkasında gerçek bir katılım olduğunu düşündürür. Düşük hacimle gerçekleşen kırılımlar ise daha sık geri döner.

Kırılımın kalıcı olup olmadığını anlamak için mumun kapanışını beklemek de önemlidir. Fitille geçilen seviyeleri ve kapanışla kırılan seviyeleri mum kapanışı mı, fitil mi yazımızda anlattık. Seviyelerin nasıl çizildiğini ise destek ve direnç rehberimizde bulabilirsiniz.

Hacim Patlamaları

Uzun bir hareketin sonunda, çevresindeki tüm çubuklardan çok daha büyük tek bir hacim çubuğu görülebilir. Bu tür patlamalar, ani haber akışı, toplu stop emirlerinin tetiklenmesi ya da vadeli işlemlerde zorunlu pozisyon kapanışları sırasında oluşabilir. Bazen hareketin son hızlanmasını, bazen de yeni bir ilginin başlangıcını gösterir. Tek başına hangisi olduğu anlaşılmaz; sonraki mumların davranışı daha çok bilgi verir.

Yatay ve dar bir dönemde hacmin giderek azalması da ayrıca izlenen bir durumdur. Oynaklığın ve ilginin aynı anda daraldığı bu dönemler çoğu zaman sert bir hareketten önce görülür, ama yönü hakkında bir şey söylemez. Bu konuyu Bollinger sıkışması yazımızda ele aldık.

Hacme Dayalı Göstergeler

Hacim çubuklarını tek tek okumak yerine, hacmi fiyatla birleştiren göstergeler de kullanılır. Bunların en bilineni OBV'dir (On-Balance Volume). OBV, fiyatın yükselerek kapandığı dönemlerin hacmini ekler, düşerek kapandığı dönemlerin hacmini çıkarır ve ortaya birikimli bir çizgi çıkarır. Fiyat yatay seyrederken OBV'nin belirgin biçimde yükselmesi ya da düşmesi, hacmin hangi yönde yoğunlaştığına dair bir ipucu olarak okunur. Diğer tüm göstergeler gibi OBV de fiyattan ve hacimden türetilir; ham verinin yerine geçmez, onu farklı bir açıdan özetler.

Kripto Piyasasında Hacim Neden Farklı Görünür?

Hisse senetlerinde işlemler belirli borsalarda toplanır. Kripto paralarda ise aynı coin onlarca farklı platformda, farklı paritelerde ve hem spot hem vadeli piyasada işlem görür. Bu yüzden bir grafikte gördüğünüz hacim, yalnızca o grafiğin veri kaynağındaki işlemleri yansıtır; piyasanın tamamını değil.

Pratikte bunun iki sonucu vardır. Birincisi, aynı coinin iki farklı kaynaktaki hacim çubukları birbirinden farklı görünebilir. İkincisi, hacmi karşılaştırırken her zaman aynı kaynak ve aynı parite kullanılmalıdır. Spot ve vadeli piyasanın hacimleri de ayrı ayrı izlenmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Hacim rengini alıcı-satıcı dengesi sanmak. Renk yalnızca mumun kapanış yönünü gösterir.
2. Hacmi tek başına okumak. Hacim, fiyatın nerede olduğu bilinmeden anlam kazanmaz. Önce seviyeye, sonra hacme bakılır.
3. Farklı kaynakları karşılaştırmak. Bir grafikteki hacmi başka bir kaynaktaki hacimle kıyaslamak yanıltıcı sonuçlar verir.
4. Her büyük çubuğu dönüş saymak. Hacim patlaması hem dönüşün hem de devamın içinde görülebilir.
5. Kapanmamış mumun hacmine bakmak. Dönem bitmeden hacim çubuğu küçük görünür; karşılaştırma kapanmış çubuklarla yapılmalıdır.

Nasıl Çalışmalı?

Günlük bir grafik açın ve hacim paneline 20 dönemlik bir ortalama ekleyin. Ardından ortalamanın belirgin biçimde üstüne çıkan çubukları işaretleyin ve her birinde fiyatın nerede olduğunu not edin: bir seviyenin kırıldığı yer mi, uzun bir hareketin sonu mu, yoksa sıradan bir gün mü? Birkaç düzine örnekten sonra hacmin hangi koşullarda bilgi taşıdığını kendiniz görmeye başlarsınız.

Sık Sorulan Sorular

Yüksek hacim fiyatın yükseleceği anlamına mı gelir?

Hayır. Yüksek hacim yalnızca o dönemde yoğun işlem yapıldığını gösterir. Fiyat aynı yoğunlukla yükselebilir de düşebilir de. Yönü hacim değil, fiyatın kendisi gösterir.

Hacim göstergesi hangi zaman diliminde daha anlamlı?

Hacim her zaman diliminde okunabilir. Küçük zaman dilimlerinde dalgalanma fazladır ve tekil büyük çubuklar sık görülür. Günlük ve haftalık grafikler genellikle daha sakin bir tablo sunar.

Düşük hacimli kırılım her zaman başarısız mı olur?

Her zaman değil. Düşük hacimli kırılımlar daha sık geri döner, ama devam ettikleri durumlar da vardır. Hacim bir olasılık bilgisidir; sonucun garantisi değildir.

Hacim profili ile hacim çubukları aynı şey mi?

Değil. Hacim çubukları işlemi zamana göre gösterir. Hacim profili ise aynı veriyi fiyat seviyelerine göre dağıtır ve hangi fiyat aralığında daha çok işlem yapıldığını yatay çubuklarla gösterir.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Hareketli Ortalama Nedir?

Hareketli ortalama, son belirli sayıdaki mumun kapanış fiyatlarının ortalamasıdır. "Hareketli" denmesinin nedeni, her yeni mum kapandığında en eski değerin hesaptan çıkması ve en yeni değerin eklenmesidir. Böylece ortalama, fiyatla birlikte grafikte ilerleyen bir çizgiye dönüşür.

Ortalamanın periyodu, kaç mumun hesaba katıldığını belirler. Kısa periyotlu bir ortalama fiyata yakın durur ve hızlı tepki verir. Uzun periyotlu bir ortalama ise fiyattan uzakta, daha düz ve yavaş bir çizgi çizer.

SMA ve EMA Farkı

Basit Hareketli Ortalama (SMA)

SMA, seçilen periyottaki kapanışların düz aritmetik ortalamasıdır. Her mum hesaba eşit ağırlıkla girer.

Örnek: Son beş mumun kapanışları 10, 11, 12, 13 ve 14 ise beş dönemlik SMA, bu sayıların toplamı olan 60'ın beşe bölünmesiyle 12 olur. Bir sonraki mum 15'te kapanırsa 10 hesaptan çıkar, 15 girer ve yeni ortalama 13 olur. Bu rakamlar yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Üssel Hareketli Ortalama (EMA)

EMA, son mumlara daha fazla ağırlık verir. Bu yüzden aynı periyottaki SMA'ya göre fiyat değişimine daha hızlı tepki verir. Fiyat aniden yön değiştirdiğinde EMA, SMA'dan daha önce döner.

Hangisinin daha iyi olduğu sorusunun tek bir cevabı yoktur. EMA'nın hızlı tepkisi erken uyarı sağlar ama gürültüyü de daha fazla yansıtır. SMA daha sakin ve daha gecikmelidir. Birçok analizci kısa vadeli izlemede EMA'yı, uzun vadeli genel yönü görmek için SMA'yı tercih eder; bu bir alışkanlıktır, kural değildir.

Yaygın Periyotlar

Grafiklerde en sık karşılaşılan periyotlar 20, 50 ve 200'dür. Bu sayıların özel bir matematiksel anlamı yoktur; çok kişi tarafından kullanıldıkları için öne çıkarlar. Kabaca şöyle düşünülür:

• 20 periyot: Kısa vadeli yön. Bollinger Bantlarının orta çizgisi de genellikle 20 dönemlik SMA'dır.
• 50 periyot: Orta vadeli yön.
• 200 periyot: Uzun vadeli genel eğilim. Özellikle günlük grafikte çok izlenir.

Bir ortalamanın ne kadar uzun bir dönemi kapsadığı, zaman dilimine bağlıdır. Günlük grafikteki 50 periyot yaklaşık 50 günü, dört saatlik grafikteki 50 periyot ise yaklaşık sekiz günü kapsar.

Ortalama Nasıl Okunur?

Fiyatın Ortalamaya Göre Konumu

En basit okuma, fiyatın ortalamanın üstünde mi altında mı olduğudur. Fiyat yükselen bir ortalamanın üzerindeyse yön yukarı, düşen bir ortalamanın altındaysa yön aşağı kabul edilir. Ortalamanın eğimi de önemlidir: yatay seyreden bir ortalama, belirgin bir trend olmadığını anlatır.

Dinamik Destek ve Direnç

Trendli piyasalarda fiyat, geri çekilmelerde sık sık ortalamaya kadar gelip oradan tepki verir. Bu yüzden ortalamalar, yatay çizgilere benzer şekilde ama fiyatla birlikte hareket eden bir destek ya da direnç gibi izlenir. Yatay seviyelerin nasıl çizildiğini destek ve direnç rehberimizde anlattık. Ortalama ile yatay bir seviyenin çakıştığı bölgeler genellikle daha çok dikkat çeker.

Kesişmeler: Altın Kesişim ve Ölüm Kesişimi

İki ortalama birlikte kullanıldığında kesişmeleri izlenir. Kısa periyotlu (hızlı) ortalamanın uzun periyotlu (yavaş) ortalamayı aşağıdan yukarı kesmesi, kısa vadeli yönün yukarı döndüğünü anlatır. Tersi, yönün aşağı döndüğünü gösterir.

50 ve 200 periyotlu ortalamaların kesişmesi özel isimlerle anılır. 50'nin 200'ü yukarı kesmesine altın kesişim (golden cross), aşağı kesmesine ölüm kesişimi (death cross) denir. Bu kesişmeler çok konuşulur, ama doğaları gereği geç gelir: ortalamalar kesiştiğinde hareketin önemli bir kısmı çoğu zaman yaşanmıştır.

MACD de aslında iki üssel ortalamanın farkını izleyen bir göstergedir; kesişme mantığını MACD rehberimizde daha ayrıntılı ele aldık.

Hareketli Ortalamanın Zayıf Yanları

Hareketli ortalama geçmiş fiyatlardan hesaplanır; bu yüzden her zaman fiyatın gerisinden gelir. Trendli dönemlerde bu gecikme kabul edilebilir, çünkü ortalama yönü sakin bir şekilde gösterir. Yatay ve dalgalı dönemlerde ise fiyat ortalamanın iki yanında sürekli gidip gelir, kesişmeler art arda oluşur ve çoğu boşa çıkar.

Oynaklığın daraldığı dönemleri ayırt etmek için ortalamanın çevresine bant ekleyen Bollinger Bantları yardımcı olabilir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Çok fazla ortalama eklemek. Grafiğe beş altı çizgi eklemek okumayı kolaylaştırmaz, zorlaştırır. Bir ya da iki ortalama çoğu zaman yeterlidir.
2. Yatay piyasada kesişme takip etmek. Trend olmayan dönemlerde kesişmelerin çoğu yanıltıcıdır.
3. Ortalamayı kusursuz bir çizgi sanmak. Fiyat ortalamayı fitille geçip geri dönebilir ya da ortalamaya hiç değmeden yoluna devam edebilir.
4. Gecikmeyi unutmak. Kesişmeler hareketin başını değil, bir kısmı gerçekleştikten sonrasını gösterir.
5. Periyodu sürekli değiştirmek. Geçmişe en iyi uyan ayarı aramak, ileride işe yarayacak bir ayar bulmak anlamına gelmez.

Nasıl Çalışmalı?

Günlük bir grafiğe 50 ve 200 periyotlu iki SMA ekleyin. Fiyatın ortalamaların üstünde ve altında geçirdiği dönemleri işaretleyin, ardından geri çekilmelerde fiyatın ortalamaya nasıl tepki verdiğini gözlemleyin. Aynı çalışmayı yatay bir dönem için de yapın ve kesişmelerin sayısını karşılaştırın. Bu basit egzersiz, ortalamaların hangi koşullarda işe yaradığını hızla gösterir.

Sık Sorulan Sorular

En iyi hareketli ortalama ayarı hangisi?

Tek bir en iyi ayar yoktur. 20, 50 ve 200 periyot en yaygın kullanılanlardır. Kısa periyot hızlı ama gürültülü, uzun periyot yavaş ama sakin bir çizgi üretir. Seçim, izlenen zaman dilimine ve amaca bağlıdır.

EMA mı SMA mı kullanmalıyım?

EMA son fiyatlara daha fazla ağırlık verdiği için daha hızlı tepki verir. SMA daha düzgün ve daha gecikmelidir. İkisi de aynı amaca hizmet eder; tutarlı biçimde tek birini kullanmak çoğu zaman ikisi arasında gidip gelmekten daha faydalıdır.

Altın kesişim yükselişin başladığını mı gösterir?

Altın kesişim, kısa vadeli ortalamanın uzun vadeliyi geçtiğini gösterir. Bu bir durum tespitidir. Kesişme genellikle hareketin bir bölümünden sonra gelir ve sonrasında fiyatın ne yapacağının garantisi değildir.

Hareketli ortalama kripto paralarda farklı mı çalışır?

Hesaplama aynıdır. Fark, kripto piyasasının hafta sonu dahil sürekli açık olmasıdır. Bu yüzden 200 günlük ortalama kriptoda 200 takvim gününü kapsar; yalnızca hafta içi işlem gören piyasalarda ise daha uzun bir takvim dönemine yayılır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Staking Nedir?

Staking, hisse kanıtı (Proof of Stake) kullanan bir blokzincirde, sahip olunan coinlerin ağın güvenliğine katkı için kilitlenmesidir. Bu ağlarda yeni blokları doğrulayan katılımcılara doğrulayıcı (validator) denir. Doğrulayıcı olabilmek ya da bir doğrulayıcıyı desteklemek için belirli miktarda coin teminat olarak kilitlenir.

Teminatın mantığı şudur: doğrulayıcı dürüst çalışırsa ödül alır, kurallara aykırı davranırsa teminatının bir kısmını kaybedebilir. Böylece ağı korumak, ona zarar vermekten daha kârlı hale getirilir.

Proof of Stake ve Proof of Work Farkı

Bitcoin gibi iş kanıtı (Proof of Work) kullanan ağlarda bloklar, yoğun hesaplama gücü harcayan madenciler tarafından üretilir. Madenciler elektrik ve donanım maliyetine katlanır, karşılığında blok ödülü alır. Bitcoin'deki blok ödülünün nasıl azaldığını halving yazımızda anlattık.

Hisse kanıtında ise hesaplama yarışı yoktur. Blok üretme hakkı, kilitlenen coin miktarı ve ağın kendi seçim kurallarıyla belirlenir. Ethereum, Cardano ve Solana gibi ağlar hisse kanıtı kullanır. Bu ağlarda staking, madenciliğin yerini tutan güvenlik mekanizmasıdır.

Staking Ödülü Nereden Gelir?

Staking ödülleri genellikle iki kaynaktan gelir: ağın protokol kuralına göre yeni basılan coinler ve kullanıcıların ödediği işlem ücretlerinin bir kısmı. Ödülün oranı sabit değildir. Ağdaki toplam kilitli miktar, işlem yoğunluğu ve protokol kuralları değiştikçe oran da değişir. Platformlarda gösterilen yıllık oranlar genellikle tahmini ve değişkendir.

Burada önemli bir ayrım vardır: staking ödülü, kilitlediğiniz coinin kendisi cinsinden ödenir. Ödülü artırmak, toplam değerinizin artacağı anlamına gelmez.

Örnek: 1.000 adet coin stake ettiniz ve yıllık ödül oranı örnek olarak %5 olsun. Yıl sonunda yaklaşık 1.050 adet coininiz olur. Ancak aynı dönemde coinin fiyatı %20 düşerse, adet artmış olsa bile toplam değer başlangıçtakinin altında kalır. Bu rakamlar yalnızca mantığı göstermek için seçilmiş örneklerdir; gerçek oranlar ağdan ağa ve zamana göre değişir.

Staking Yolları

Kendi Doğrulayıcını Çalıştırmak

En doğrudan yoldur. Sürekli çalışan bir sunucu, teknik bilgi ve ağın belirlediği asgari teminat gerekir. Bireysel kullanıcılar için genellikle en zor seçenektir.

Delegasyon

Birçok ağ, coin sahiplerinin coinlerini kendi cüzdanlarında tutarken staking hakkını bir doğrulayıcıya devretmesine izin verir. Coinler cüzdanda kalır; doğrulayıcı ödülün bir kısmını komisyon olarak alır. Bu yöntemde doğrulayıcı seçimi önemlidir, çünkü bazı ağlarda doğrulayıcının hatası delege edenleri de etkiler.

Platform Üzerinden Staking

Kripto platformlarının sunduğu staking hizmetlerinde süreç birkaç tıkla tamamlanır. Kolaylığın karşılığında coinler platformun kontrolüne geçer. Platformun yaşayabileceği teknik ya da finansal sorunlar doğrudan sizi etkileyebilir. Kendi cüzdanınızda tutmak ile platformda tutmak arasındaki farkı soğuk ve sıcak cüzdan rehberimizde anlattık.

Likit Staking

Likit staking protokolleri, stake edilen coin karşılığında başka bir token verir. Bu token kullanılabilir ve el değiştirebilir, böylece kilit süresi boyunca likidite tamamen kaybolmaz. Karşılığında akıllı sözleşme riski ve tokenin ana coinden fiyat olarak ayrışabilmesi gibi ek riskler gelir.

Staking'in Riskleri

• Fiyat riski: Ödül coin cinsinden gelir. Coinin değeri düşerse ödül bu kaybı karşılamayabilir.
• Kilit ve çözülme süresi: Bazı ağlarda stake'ten çıkış anında olmaz. Çözülme süresi (unbonding) boyunca coinler satılamaz ve bu süre ağa göre değişir.
• Slashing (teminat cezası): Doğrulayıcı kurallara aykırı davranırsa ya da uzun süre çevrimdışı kalırsa ağ teminatının bir kısmını kesebilir. Bazı ağlarda bu kayıp delege edenlere de yansır.
• Karşı taraf ve akıllı sözleşme riski: Platform ya da protokol kaynaklı sorunlar, coinlere erişimi etkileyebilir.
• Cüzdan güvenliği: Kendi cüzdanından stake edenler için kurtarma kelimelerinin güvenliği her şeydir. Bunu seed phrase rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Staking Ödülü ve Arz Artışı

Ödüllerin bir bölümü yeni basılan coinlerden geldiği için staking, ağdaki toplam arzı da artırır. Bu durumun pratik bir sonucu vardır: stake etmeyen coin sahiplerinin toplam arz içindeki payı zamanla küçülür. Stake edenler ise yeni basılan coinlerden pay aldıkları için paylarını büyük ölçüde korur. Bu yüzden staking ödülünün bir kısmı, gerçek bir kazançtan çok arz artışının etkisini dengeleyen bir mekanizma olarak düşünülebilir. Bir ağın ödül oranını değerlendirirken, aynı dönemde arzın ne kadar arttığını da hesaba katmak daha gerçekçi bir tablo verir. Arz artışının hızı ağın protokol kurallarıyla belirlenir ve ağdan ağa farklıdır.

Staking Faiz midir?

Staking sık sık bankadaki vadeli mevduata benzetilir, ama iki önemli farkı vardır. Birincisi, anaparanın değeri sabit değildir; coinin fiyatı ile birlikte değişir. İkincisi, ödül bir borç karşılığı değil, ağın güvenliğine yapılan katkının karşılığıdır ve oranı değişkendir. Fiyatı görece sabit tutulmaya çalışılan varlıkların nasıl farklı çalıştığını stablecoin yazımızda ele aldık.

Staking Öncesi Kontrol Listesi

1. Coin gerçekten hisse kanıtı ağında mı ve staking ağın kendi mekanizması mı?
2. Çözülme süresi ne kadar, bu süre boyunca coinlere ihtiyacım olabilir mi?
3. Coinler kimin kontrolünde kalıyor: benim cüzdanımda mı, bir platformda mı?
4. Doğrulayıcının komisyonu ve geçmişteki çalışma kaydı nasıl?
5. Gösterilen ödül oranı sabit mi, değişken mi? Neye dayanıyor?

Sık Sorulan Sorular

Staking yaparken coinlerimi kaybedebilir miyim?

Coin adedi açısından slashing, platform sorunları ve akıllı sözleşme hataları kayba yol açabilir. Değer açısından ise coinin fiyatı düşerse, adet artsa bile toplam değer azalabilir. Staking risksiz bir getiri değildir.

Her coin stake edilebilir mi?

Hayır. Staking, hisse kanıtı ya da benzeri mekanizmalar kullanan ağlara özgüdür. Bitcoin gibi iş kanıtı kullanan ağlarda ağın kendi staking mekanizması yoktur.

Staking ödülü ne zaman gelir?

Ağa ve yönteme göre değişir. Bazı ağlarda ödüller her dönem otomatik olarak eklenir, bazılarında ise elle talep edilmesi gerekir. Kullanılan ağın ya da hizmetin kendi açıklamalarına bakmak gerekir.

Çözülme süresi neden var?

Çözülme süresi, doğrulayıcıların kötü davranıştan hemen sonra teminatlarını çekip kaçmasını engellemek için tasarlanmıştır. Ağ, bu süre içinde olası ihlalleri tespit edip cezalandırabilir.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Gas Ücreti Nedir?

Gas, en çok Ethereum ve ona benzer çalışan ağlarda kullanılan bir terimdir. Bir işlemin ağda gerçekleşmesi için gereken hesaplama işini ölçen birimdir. Gas ücreti ise bu işin karşılığında ödenen bedeldir. Ücret, ağın kendi coini ile ödenir; Ethereum'da bu coin ETH'dir.

Ücretin iki temel amacı vardır. Birincisi, blokları doğrulayan katılımcılara emeklerinin karşılığını ödemek. İkincisi, ağı gereksiz ve sonsuz işlemlerle doldurmayı pahalı hale getirerek kötüye kullanımı önlemek. Her işlem bir bedel taşıdığı için ağ kaynakları rastgele tüketilemez.

Gas Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Toplam ücret iki şeyin çarpımıdır: işlemin kullandığı gas miktarı ve birim gas fiyatı.

• Gas miktarı: İşlemin ne kadar karmaşık olduğunu gösterir. Ethereum'da basit bir ETH transferi 21.000 gas kullanır. Token transferleri ve akıllı sözleşme işlemleri daha fazla gas gerektirir.
• Gas fiyatı: Bir birim gas için ödenen bedeldir ve genellikle gwei cinsinden gösterilir. 1 gwei, bir ETH'nin milyarda biridir (0,000000001 ETH).

Örnek: Basit bir ETH transferi 21.000 gas kullanır. Ağdaki gas fiyatı örnek olarak 10 gwei ise toplam ücret 21.000 × 10 = 210.000 gwei, yani 0,00021 ETH olur. Gas fiyatı 50 gwei'ye çıksaydı aynı transfer 0,00105 ETH tutardı. Buradaki gas fiyatları yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçilmiş örneklerdir; gerçek değer ağın o anki yoğunluğuna göre değişir.

Taban Ücret ve Öncelik Ücreti

Ethereum'da 2021'deki bir güncellemeden bu yana birim gas fiyatı iki parçadan oluşur. Taban ücret (base fee), ağın yoğunluğuna göre protokol tarafından otomatik belirlenir ve ödendikten sonra yakılır, yani dolaşımdan çıkar. Öncelik ücreti (priority fee) ise işlemi bloğa alan doğrulayıcıya bırakılan bahşiştir. Yoğun anlarda daha yüksek öncelik ücreti, işlemin daha hızlı bloğa girmesini sağlayabilir.

Gas Limiti

Cüzdanlar işlem gönderirken bir gas limiti belirler. Bu, işlemin harcamasına izin verilen en yüksek gas miktarıdır. İşlem limitten daha az gas kullanırsa yalnızca kullanılan kadar ödenir. Limit yetersiz kalırsa işlem başarısız olur ve o ana kadar harcanan gas geri gelmez. Cüzdanlar bu limiti genellikle otomatik hesaplar; elle değiştirmek, ne yapıldığı bilinmiyorsa önerilmez.

Gas Ücreti Neden Değişir?

Her blokta sınırlı bir alan vardır. Aynı anda çok sayıda kullanıcı işlem yapmak istediğinde bu alan için rekabet oluşur ve taban ücret yükselir. Yoğunluk azaldığında ücret de düşer. Yeni bir token çıkışı, ani piyasa hareketleri ya da popüler bir uygulamaya yoğun ilgi, ücretlerin kısa sürede katlanmasına yol açabilir.

Ücretin transfer edilen miktarla ilgisi yoktur. Küçük bir tutar da büyük bir tutar da aynı işlem türündeyse aynı gas'ı kullanır. Bu yüzden küçük transferlerde ağ ücreti, gönderilen miktara oranla çok büyük görünebilir.

Farklı Ağlarda Farklı Ücretler

Her blokzincirin ücret yapısı farklıdır. Ethereum'un üzerine kurulan katman 2 ağları, işlemleri toplu halde ana ağa yazarak kullanıcı başına ücreti düşürmeyi hedefler. Başka bağımsız ağlar ise kendi ücret modellerini kullanır. Aynı stablecoin birden fazla ağda bulunabildiği için, transfer yaparken hangi ağın seçildiği ödenen ücreti doğrudan etkiler. Ağ seçiminin ayrıntılarını ve yanlış ağa gönderimde ne olduğunu ağ seçimi rehberimizde anlattık. Stablecoinlerin farklı ağlardaki karşılıklarını da stablecoin yazımızda ele aldık.

Platform Çekim Ücreti ile Ağ Ücreti Aynı mı?

Tam olarak değil. Bir kripto platformundan çekim yaparken gösterilen ücret, platformun kendi belirlediği sabit ya da değişken bir çekim ücretidir. Bu ücret ağ maliyetini karşılamak için alınır, ama o anki gerçek gas ücretiyle birebir aynı olmak zorunda değildir. İşlem komisyonları ise bambaşka bir kalemdir; alım satımda ödenen ücretleri maker ve taker yazımızda açıkladık.

Sık Yaşanan Sorunlar

1. Ağın kendi coini olmadan işlem yapmaya çalışmak. Cüzdanınızda token olsa bile gas ücretini ödemek için ağın kendi coinine ihtiyaç vardır. Ethereum ağında token göndermek için cüzdanda bir miktar ETH bulunmalıdır.
2. Başarısız işlemde ücretin geri gelmesini beklemek. İşlem başarısız olsa da doğrulayıcı işi yapmıştır; harcanan gas iade edilmez.
3. Bekleyen işlemi tekrar tekrar göndermek. Düşük ücretle gönderilmiş ve bekleyen bir işlem varken aynı işlemi yeniden göndermek karışıklığa yol açabilir. Cüzdanların "hızlandır" ya da "iptal et" seçenekleri bu durum için vardır.
4. Onay işlemlerini hesaba katmamak. Merkeziyetsiz bir uygulamada bir tokeni ilk kez kullanırken, asıl işlemden önce uygulamaya o tokeni harcama izni veren ayrı bir onay işlemi gerekebilir. Bu onay da bir işlemdir ve kendi gas ücretini taşır. Bu yüzden ilk kullanımda iki ayrı ücret ödendiğini görmek normaldir. Verilen izinlerin kapsamını kontrol etmek, güvenlik açısından da iyi bir alışkanlıktır.
5. Ücreti yalnızca miktara göre değerlendirmek. Ücret işlemin türüne ve ağın yoğunluğuna bağlıdır, gönderilen tutara değil.

Ağ Ücretini Anlamanın Pratik Yolları

• İşlemi onaylamadan önce cüzdanın gösterdiği tahmini ücreti okuyun ve gönderilen miktarla kıyaslayın.
• Acil olmayan işlemleri ağın daha sakin olduğu zamanlara bırakmayı düşünün.
• Alıcı tarafın desteklediği ağlar arasında ücret farklarını karşılaştırın, ama her zaman alıcının desteklediği ağı seçin.
• Çok sayıda küçük transfer yerine, mümkünse daha az sayıda işlem yapın.

Sık Sorulan Sorular

Gas ücretini kim alır?

Ethereum'da ücretin taban kısmı yakılır ve dolaşımdan çıkar; öncelik ücreti ise işlemi bloğa ekleyen doğrulayıcıya gider. Diğer ağlarda dağılım ağın kendi kurallarına göre değişir.

Gas ücreti neden bazen çok yüksek?

Blok alanı sınırlıdır. Çok sayıda kullanıcı aynı anda işlem yapmak istediğinde taban ücret yükselir. Ücretin yüksekliği gönderilen miktardan değil, ağdaki yoğunluktan kaynaklanır.

Gwei nedir?

Gwei, ETH'nin küçük bir birimidir. 1 gwei, 0,000000001 ETH'ye eşittir. Gas fiyatları küçük sayılarla uğraşmamak için genellikle gwei cinsinden gösterilir.

Başarısız işlemde gas ücreti iade edilir mi?

Hayır. İşlem başarısız olsa bile ağ o ana kadar hesaplama yapmıştır ve kullanılan gas ödenir. Bu yüzden işlem detaylarını göndermeden önce kontrol etmek önemlidir.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Trading Günlüğü Nedir?

Trading günlüğü, her işlemin planını, uygulanışını ve sonucunu not ettiğiniz bir kayıt sistemidir. Bir defter, bir tablo dosyası ya da basit bir not uygulaması olabilir. Biçim önemli değildir; önemli olan düzenli ve dürüst tutulmasıdır.

Günlüğün amacı geçmişi hatırlamak değil, kendi davranışınızı ölçülebilir hale getirmektir. Hafızamız kazançları büyütür, kayıpları ise ya unutur ya da "şanssızlık" diye açıklar. Yazılı kayıt bu yanılgıyı ortadan kaldırır.

Neden Günlük Tutmalı?

• Kuralı ölçmek için: Bir kuralın işe yarayıp yaramadığını yalnızca kayıtlardan görebilirsiniz.
• Hataları tekrarlamamak için: Aynı hata yazıya döküldüğünde fark edilmesi kolaylaşır.
• Duyguları görmek için: Hangi ruh halinde daha çok hata yaptığınız kayıtlarda ortaya çıkar.
• Disiplin için: Her işlemin sonradan yazılacağını bilmek, plansız işlemleri azaltır.

Günlüğe Ne Yazılmalı?

Her işlem için iki aşamada not almak işe yarar: işleme girmeden önce ve işlem kapandıktan sonra.

İşlemden Önce

1. Tarih, saat, varlık ve zaman dilimi
2. Yön (alış ya da satış)
3. Giriş fiyatı, zarar durdur seviyesi ve hedef bölge
4. Risk edilen tutar ve hesaba oranı
5. İşleme giriş nedeni: hangi kuralın, hangi kurulumun oluştuğu
6. O anki ruh hali: sakin, aceleci, yorgun, hırslı

İşlemden Sonra

1. Çıkış fiyatı ve çıkış nedeni
2. Sonuç, risk biriminde (örneğin +2R ya da −1R)
3. Plana uyuldu mu? Uyulmadıysa nerede sapıldı?
4. Grafiğin giriş ve çıkış anındaki ekran görüntüsü
5. Kısa bir ders notu

Sonucu para yerine "R" ile, yani risk edilen tutarın katı olarak yazmak, farklı büyüklükteki işlemleri karşılaştırmayı kolaylaştırır. Bu hesabı risk/ödül oranı yazımızda anlattık.

Örnek Bir Günlük Satırı

Aşağıdaki tablo, bir günlüğün nasıl görünebileceğine dair örnektir. Değerler gerçek bir işleme ait değildir, yalnızca biçimi göstermek için yazılmıştır.

Bu satırda işlem zararla kapanmış ama plana uyulmuştur. Günlük açısından bu "iyi bir işlem"dir. Plana uymadan kazanılan bir işlem ise uzun vadede daha tehlikelidir, çünkü yanlış bir alışkanlığı ödüllendirir.

Haftalık İnceleme Nasıl Yapılır?

Günlüğü yazmak işin yarısıdır. Asıl değer, kayıtları düzenli olarak gözden geçirmekten gelir. Haftada bir kez, sakin bir zamanda şu sorulara cevap arayın:

• Bu hafta kaç işlem yaptım ve kaçında plana uydum?
• Toplam sonuç kaç R oldu?
• Kazanan ve kaybeden işlemlerin ortak özellikleri neler?
• Plana uymadığım işlemlerde ruh halim neydi?
• Hangi kurulum en çok tekrarlandı ve nasıl sonuç verdi?

Birkaç hafta sonra kalıplar ortaya çıkmaya başlar. Örneğin belirli saatlerde, art arda iki zararın ardından ya da büyük bir haberin hemen sonrasında daha çok hata yaptığınızı görebilirsiniz. Bu bilgi, hiçbir göstergenin size veremeyeceği kişisel bir bilgidir.

FOMO ve Duygusal Hatalar Günlükte Nasıl Görünür?

FOMO, "fırsatı kaçırma korkusu" anlamına gelir. Hızla yükselen bir grafiği izlerken "şimdi girmezsem kaçacak" duygusuyla plansız işleme girmek, en yaygın duygusal hatadır. Günlükte bu tür işlemler genellikle şöyle görünür: giriş nedeni boş ya da belirsizdir, zarar durdur seviyesi sonradan belirlenmiştir, ruh hali "aceleci" ya da "heyecanlı" diye yazılmıştır.

Diğer sık görülen duygusal hatalar:

• İntikam işlemi: Bir zararın hemen ardından kaybı geri almak için açılan aceleci işlem.
• Zarar durduru uzaklaştırmak: Fiyat seviyeye yaklaşınca "biraz daha bekleyeyim" diyerek planı bozmak.
• Erken kâr almak: Planlanan hedefe ulaşmadan küçük bir kazançla korkup çıkmak.
• Pozisyonu büyütmek: Birkaç kazançtan sonra risk oranını plansızca artırmak, özellikle kaldıraçlı işlemlerde hesabı hızla eritebilir.

Günlükte "plana uyum" sütunu bu hataları yakalamanın en basit yoludur. Plana uyulmayan işlemlerin toplam sonucunu ayrıca hesaplamak, çoğu kişiye en çok neyin kaybettirdiğini açıkça gösterir.

Günlüğü Sade Tutmak

Günlük tutmaya yeni başlayanlar bazen onlarca sütunlu karmaşık tablolar hazırlar ve birkaç hafta sonra bu yükü taşıyamayıp bırakır. Sürdürülebilir bir günlük için az ama düzenli doldurulan alanlar, çok ama yarım kalan alanlardan daha değerlidir. Başlangıçta tarih, kurulum, risk, sonuç, plana uyum ve tek cümlelik bir not yeterlidir. Alışkanlık oturdukça yeni alanlar eklenebilir.

Bir başka pratik öneri, günlüğü işlem ekranına yakın tutmaktır. Kayıt için ayrı bir pencere açmak bile zahmetli gelebilir; erişimi kolay bir düzen, günlüğün aksamadan sürmesini sağlar. Grafik ekran görüntülerini tarih ve varlık adıyla adlandırmak, haftalık incelemede aradığınız işleme hızlıca ulaşmanızı kolaylaştırır.

Günlük Tutarken Sık Yapılan Hatalar

1. Yalnızca kazançları yazmak. Günlüğün değeri zararlı işlemlerdedir; onlar yazılmazsa kayıt anlamını yitirir.
2. İşlemden çok sonra yazmak. Ayrıntılar ve o anki duygu birkaç saat içinde unutulur.
3. Ekran görüntüsü almamak. Sonradan grafiğe bakıldığında, işlem anında neyin görüldüğünü hatırlamak zorlaşır.
4. İncelemeyi atlamak. Okunmayan bir günlük, yalnızca bir arşivdir.
5. Kendine karşı dürüst olmamak. Plansız bir işlemi sonradan bir kurala uydurarak yazmak, günlüğü işe yaramaz hale getirir.

Stopların neden sık sık tetiklendiğini anlamak için likidite avı yazımızı, zarar durdurun nereye konacağını düşünmek için de stop-loss ve %1 risk kuralı yazımızı okuyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Trading günlüğü için özel bir uygulama gerekir mi?

Gerekmez. Basit bir defter ya da tablo dosyası yeterlidir. Önemli olan her işlemi aynı alanlarla, düzenli olarak kaydetmektir.

Kaç işlemden sonra sonuçlara bakmalıyım?

Tek tek işlemlerden sonuç çıkarmak yanıltıcıdır. Birkaç haftalık ve olabildiğince fazla sayıda işlemi birlikte incelemek daha anlamlı bir resim verir.

Zararlı ama plana uygun işlem kötü müdür?

Hayır. Zarar, işin doğal bir parçasıdır. Plana uygun bir zarar, planın sınanmasıdır; asıl sorun plana uyulmayan işlemlerdir.

Günlük kazanmayı sağlar mı?

Günlük tek başına kazanç getirmez ve bir başarı garantisi değildir. Hataları görünür kılar ve kendi davranışınızı geliştirmeniz için veri sağlar.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Stablecoin Nedir?

Stablecoin, değerini bir referans varlığa sabitlemeyi hedefleyen kripto tokendır. Referans varlık çoğunlukla ABD dolarıdır; yani bir stablecoin'in hedefi 1 dolar değerinde kalmaktır. Bazı stablecoinler euro gibi başka para birimlerine ya da altın gibi emtialara sabitlenir.

Stablecoinler blokzincir üzerinde çalışır. Bu sayede bir cüzdandan diğerine diğer kripto paralar gibi gönderilebilir, günün her saatinde transfer edilebilir. Kripto piyasasında işlem çiftlerinin önemli bir kısmı stablecoinlerle kurulur; birçok kişi bir pozisyonu kapattığında bakiyesini stablecoin'de bekletir.

Stablecoin Türleri

İtibari Para Destekli

En yaygın türdür. İhraççı şirket, piyasaya sürdüğü her token için rezervinde nakit ya da kısa vadeli devlet tahvili gibi varlıklar tuttuğunu beyan eder. Kullanıcı tokenı ihraççıya iade ettiğinde karşılığında dolar alabilir. USDT ve USDC bu gruptadır.

Kripto Teminatlı

Bu modelde stablecoin, akıllı sözleşmelere kilitlenen başka kripto paralarla teminatlandırılır. Teminat değeri dalgalı olduğu için genellikle basılan stablecoin'den daha fazla teminat yatırılması istenir. Teminat değeri belirli bir eşiğin altına düşerse pozisyon otomatik olarak tasfiye edilir.

Algoritmik

Bu tür stablecoinler sabitliği bir rezerv yerine arz ve talebi ayarlayan kurallarla korumaya çalışır. Model kâğıt üzerinde işler görünse de baskı anlarında kırılgan olabilir. 2022'de büyük bir algoritmik stablecoin'in sabitini kaybedip çöküşü, bu modelin risklerini geniş kitlelere gösterdi.

USDT Nedir?

USDT, Tether şirketi tarafından çıkarılan ve dolara sabitlenmeyi hedefleyen stablecoin'dir. Piyasadaki en eski ve en yaygın kullanılan stablecoinlerden biridir. Çok sayıda blokzincir ağında çıkarılmıştır; bu yüzden aynı USDT farklı ağlarda farklı token sözleşmeleriyle bulunur.

Tether rezervleri hakkında düzenli raporlar yayımlar. Geçmişte rezervlerin içeriği ve şeffaflığı konusunda eleştiriler aldı; bu konu USDT tartışmalarında hâlâ sık gündeme gelir.

USDC Nedir?

USDC, Circle şirketi tarafından çıkarılan dolar sabitli bir stablecoin'dir. O da birden fazla blokzincir ağında bulunur. Circle, rezervleriyle ilgili düzenli bağımsız denetim raporları yayımlar ve düzenlemelere uyum konusunu öne çıkaran bir yaklaşım benimser.

USDC de risksiz değildir. Mart 2023'te rezervlerinin bir kısmının tutulduğu bir ABD bankasında yaşanan sorun sonrasında USDC kısa bir süre 1 doların altına indi, ardından sabitine geri döndü. Bu olay, itibari para destekli stablecoinlerin de bankacılık sistemine bağlı riskler taşıdığını gösterdi.

USDT ve USDC Farkı

Hangisinin "daha iyi" olduğu, kullanım amacına ve kişinin hangi riski daha önemli gördüğüne bağlıdır. Bazı kullanıcılar riski dağıtmak için bakiyelerini tek bir stablecoin'de tutmaz.

Stablecoin Neden Bu Kadar Yaygın?

Stablecoinlerin yaygınlaşmasının birkaç pratik nedeni vardır. Birincisi, kripto piyasasında pozisyon kapatan biri bakiyesini bankaya geri çekmek yerine piyasanın içinde, değeri görece sabit bir varlıkta bekletebilir. Bu, bir sonraki işlem için hızlı hareket etmeyi kolaylaştırır.

İkincisi, stablecoinler blokzincir üzerinde çalıştığı için transferler banka çalışma saatlerine bağlı değildir. Hafta sonu ya da gece yarısı da gönderim yapılabilir. Ağa göre değişen bir işlem ücreti ödenir ve transfer çoğu zaman dakikalar içinde tamamlanır.

Üçüncüsü, merkeziyetsiz finans uygulamalarının büyük kısmı stablecoinleri temel araç olarak kullanır. Borç verme, likidite sağlama ve benzeri işlemlerde dalgalı bir varlık yerine stablecoin kullanmak hesapları sadeleştirir.

Bu kolaylıkların her biri, aynı zamanda bir sorumluluk getirir. Stablecoin'in değeri sabit görünse de onu tutan cüzdanın, gönderimde seçilen ağın ve kullanılan platformun riskleri ortadan kalkmaz. Değerin sabit olması, varlığın güvende olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden stablecoin kullananların, tokenı hangi ağda tuttuğunu, cüzdanının yedeğini nerede sakladığını ve hangi ihraççının tokenını kullandığını bilmesi gerekir. Aşağıdaki riskler bu soruların neden önemli olduğunu gösterir.

Stablecoin Riskleri

• Sabit kaybı (depeg): Stablecoin, piyasada kısa ya da uzun süre 1 doların altında işlem görebilir.
• İhraççı riski: Rezervlerin gerçekten beyan edildiği gibi tutulması ihraççıya bağlıdır.
• Dondurma yetkisi: USDT ve USDC ihraççıları, belirli durumlarda belirli adreslerdeki tokenları dondurabilir. Bu, merkezi stablecoinlerin bir özelliğidir.
• Düzenleme riski: Avrupa Birliği'nin MiCA düzenlemesi gibi kurallar, hangi stablecoinin nerede sunulabileceğini etkileyebilir.
• Yanlış ağ riski: Aynı stablecoin birçok ağda bulunduğu için gönderimde ağ seçimi kritik önem taşır.

Stablecoin Gönderirken Dikkat

Stablecoin transferlerinde en sık yapılan hata, alıcının desteklemediği bir ağdan gönderim yapmaktır. Gönderen ve alan tarafın aynı ağı seçtiğinden emin olunmalıdır. Bu konuyu ağ seçimi rehberimizde ayrıntılı anlattık. Stablecoinleri kendi cüzdanında tutmak isteyenler için soğuk ve sıcak cüzdan farkı ile kurtarma kelimelerinin saklanması yazılarımız da yol gösterir.

Vadeli işlemlerde teminat olarak stablecoin kullanılması da yaygındır. Bu kullanımın mantığını spot ve vadeli işlem farkı yazımızda bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Stablecoin her zaman 1 dolar mıdır?

Hayır. Hedef 1 dolardır, ama piyasada küçük sapmalar sık görülür; baskı anlarında daha büyük sapmalar da yaşanabilir. Sabitin korunması garanti değildir.

USDT ile USDC arasındaki temel fark nedir?

İhraççıları ve raporlama yaklaşımları farklıdır. USDT'yi Tether, USDC'yi Circle çıkarır. İkisi de dolara sabitlenmeyi hedefler ve birden fazla ağda bulunur.

Stablecoin faiz getirir mi?

Stablecoin'in kendisi faiz getirmez. Bazı platformlar stablecoin yatırılması karşılığında getiri sunar, ancak bu getiri o platformun riskleriyle birlikte gelir.

Aynı USDT farklı ağlarda aynı şey midir?

Aynı ihraççı tarafından çıkarılır ve aynı değeri hedefler, ama her ağdaki token ayrı bir sözleşmedir. Bir ağdaki USDT, başka bir ağdaki adrese doğrudan gönderilemez.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Halving Nedir?

Bitcoin ağında işlemler bloklar halinde kayda geçer. Her yeni bloğu ağa ekleyen madenci, karşılığında iki tür gelir elde eder: o bloktaki işlemlerin ücretleri ve "blok ödülü" denen yeni basılmış bitcoinler. Halving, bu blok ödülünün yarıya indirilmesidir.

Kural basittir: her 210.000 blokta bir, blok ödülü yarıya düşer. Ağda ortalama yaklaşık on dakikada bir blok üretildiği için 210.000 blok kabaca dört yıla karşılık gelir. Bu yüzden halving'in "dört yılda bir" olduğu söylenir. Halving'in tarihi takvime göre değil, blok sayısına göre belirlenir; bu nedenle önceden yalnızca yaklaşık olarak tahmin edilebilir.

Blok Ödülü Nasıl Değişti?

Bitcoin 2009'da başladığında blok ödülü 50 BTC idi. O günden bu yana ödül dört kez yarılandı:

• 2012: 50 BTC'den 25 BTC'ye
• 2016: 25 BTC'den 12,5 BTC'ye
• 2020: 12,5 BTC'den 6,25 BTC'ye
• 2024: 6,25 BTC'den 3,125 BTC'ye

Bir sonraki yarılanmanın, blok üretim hızına bağlı olarak 2028 civarında gerçekleşmesi beklenir. Bu durumda ödül 1,5625 BTC'ye inecektir.

Halving Neden Var?

Bitcoin'in toplam arzı 21 milyon BTC ile sınırlandırılmıştır. Halving, bu sınıra yavaşlayarak yaklaşmanın yoludur. Başlangıçta yüksek tutulan ödül, ağın ilk yıllarında madencileri teşvik etmiş ve yeni bitcoinlerin dağıtılmasını sağlamıştır. Ödül her dönem yarıya indikçe yeni arz azalır.

Ödüller yarıya indikçe toplam basılan miktar 21 milyona giderek yaklaşır ama yeni üretim her dönem daha küçük kalır. Yaygın hesaplara göre son bitcoin kesirleri 2140 civarında basılacaktır. Bu tarihten sonra madencilerin geliri yalnızca işlem ücretlerinden oluşacaktır.

Arz Takvimi Neden Önemlidir?

Geleneksel paralarda yeni para basımı merkez bankalarının kararlarına bağlıdır. Bitcoin'de ise basım takvimi koda yazılıdır ve herkes tarafından önceden görülebilir. Bu öngörülebilirlik, Bitcoin'i değerlendiren kişilerin en çok öne çıkardığı özelliklerden biridir. Bitcoin'in temel yapısını Bitcoin nedir rehberimizde anlattık.

Halving Madencileri Nasıl Etkiler?

Madenciler blok üretmek için donanıma ve elektriğe para harcar. Halving günü, aynı işi yapan bir madencinin blok başına aldığı yeni bitcoin miktarı bir gecede yarıya iner. Bu durum maliyetleri yüksek olan madenciler için ciddi bir baskı yaratabilir.

Bitcoin ağı bu duruma kendi mekanizmasıyla uyum sağlar. Ağ, yaklaşık iki haftada bir "zorluk ayarı" yapar. Bazı madenciler faaliyetini durdurursa toplam işlem gücü düşer, blok üretimi yavaşlar ve zorluk aşağı ayarlanır. Böylece blok süresi ortalama on dakika çevresinde tutulmaya çalışılır.

Örnek: Bir madenci halving'den önce belirli bir sürede 10 BTC değerinde blok ödülü kazanıyorsa, işlem gücü ve zorluk değişmediği varsayımıyla halving'den sonra aynı sürede 5 BTC kazanır. Bu rakamlar yalnızca mantığı göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Halving ve Fiyat: Doğru Bilinen Yanlışlar

Halving dönemlerinde en çok konuşulan konu fiyattır. Burada dikkatli olmak gerekir.

• Halving fiyatı doğrudan belirlemez. Halving yalnızca yeni arzın hızını değiştirir. Fiyatı belirleyen, alıcı ve satıcıların toplam davranışıdır.
• Takvim herkesçe bilinir. Halving yıllar öncesinden hesaplanabilen bir olaydır. Piyasa katılımcıları bu bilgiyi kararlarına önceden yansıtabilir.
• Geçmiş, geleceğin kanıtı değildir. Önceki halving'lerin ardından yaşanan piyasa dönemleri birbirinden farklı koşullarda gerçekleşti. Yalnızca dört örneğe dayanarak bir kalıp çıkarmak istatistiksel olarak zayıf bir yöntemdir.
• Başka etkenler de vardır. Küresel faiz ortamı, likidite, düzenlemeler ve genel risk iştahı da piyasayı etkiler.

Bu nedenle "halving geliyor, fiyat şu kadar olacak" türü iddialara mesafeli durmak sağlıklıdır. Duygusal kararların önüne geçmek isteyenler için DCA yöntemi ve zamanlamadan bağımsız düşünme yaklaşımları üzerine yazdıklarımız da faydalı olabilir.

Halving ve Ağ Güvenliği

Halving konuşulurken genellikle fiyat öne çıkar, ama daha az konuşulan bir boyutu ağın güvenliğidir. Bitcoin ağını ayakta tutan, madencilerin harcadığı işlem gücüdür. Bu güç ne kadar yüksekse, ağın geçmiş kayıtlarını değiştirmeye çalışmak o kadar maliyetli hale gelir. Madencilerin bu işi sürdürme isteği ise büyük ölçüde gelirlerine bağlıdır.

Blok ödülü her dönem yarıya indiği için, uzun vadede madenci gelirinde işlem ücretlerinin payının artması beklenir. Bu nedenle bazı araştırmacılar, ödüller iyice küçüldüğünde işlem ücretlerinin ağın güvenliğini tek başına finanse edip edemeyeceğini tartışır. Bu sorunun bugün net bir cevabı yoktur; ağın kullanım düzeyine ve gelecekteki teknik gelişmelere bağlıdır. Halving'i yalnızca bir fiyat olayı olarak değil, Bitcoin'in uzun vadeli ekonomik tasarımının bir parçası olarak görmek bu yüzden daha sağlıklı bir bakış açısı sunar.

Halving Diğer Coinlerde Var mı?

Bitcoin'in yapısından türetilen bazı başka projelerde de benzer yarılanma kuralları bulunur. Ancak her projenin arz modeli farklıdır. Bazılarında sabit bir üst sınır yoktur, bazılarında arz yönetişim kararlarıyla değişebilir. Bir projeyi incelerken arz takvimini o projenin kendi teknik belgelerinden okumak gerekir; "halving" kelimesi her yerde aynı anlamı taşımaz.

Halving Döneminde Dikkat Edilecekler

1. Abartılı başlıklara dikkat. Halving dönemleri, hızlı kazanç vaat eden içeriklerin çoğaldığı dönemlerdir.
2. Varlıklarınızın güvenliği. İlginin arttığı dönemlerde sahte uygulamalar ve oltalama girişimleri de artabilir. Cüzdan güvenliğini soğuk ve sıcak cüzdan rehberimizde anlattık.
3. Risk planı. Hangi dönemde olursa olsun, kaybetmeyi göze alamayacağınız tutarla işlem yapmamak temel kuraldır.

Sık Sorulan Sorular

Bitcoin halving ne sıklıkla olur?

Her 210.000 blokta bir gerçekleşir. Ortalama blok süresi yaklaşık on dakika olduğu için bu süre kabaca dört yıla denk gelir.

Halving'den sonra bitcoin fiyatı artar mı?

Bunu kimse önceden bilemez. Halving yalnızca yeni arzın hızını yarıya indirir; fiyat ise talep, likidite ve genel piyasa koşulları gibi birçok etkene bağlıdır. Geçmiş dönemler bir artışın garantisi değildir.

Tüm bitcoinler basılınca ne olacak?

Yaygın hesaplara göre bu 2140 civarında gerçekleşecek. Sonrasında madenciler yeni basılan bitcoin almayacak; gelirleri yalnızca işlem ücretlerinden oluşacak.

Halving'i kim yapar?

Kimse elle yapmaz. Kural Bitcoin yazılımına baştan yazılmıştır ve ilgili blok yüksekliğine ulaşıldığında ağ tarafından otomatik uygulanır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Fibonacci Dizisi ve Oranlar

Fibonacci dizisi, her sayının kendinden önceki iki sayının toplamı olduğu bir dizidir: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34 ve böyle devam eder. Dizide ilerledikçe bir sayının bir sonrakine oranı 0,618'e, bir önceki sayıya oranı da 1,618'e yaklaşır. Bu orana "altın oran" denir.

Teknik analizde kullanılan seviyeler bu oranlardan türetilir. Grafik platformlarında varsayılan olarak genellikle şu düzeltme seviyeleri görünür:

• 0,236
• 0,382
• 0,5 (Fibonacci oranı değildir ama hareketin yarısı olduğu için gelenek olarak eklenir)
• 0,618
• 0,786

Seviyelerin piyasada neden işe yaradığına dair evrensel bir açıklama yoktur. En yaygın görüş, çok sayıda kişinin aynı seviyelere baktığı için bu bölgelerin emirlerin yoğunlaştığı yerlere dönüştüğüdür.

Fibonacci Düzeltmesi Nasıl Çizilir?

Çizim için belirgin bir hareket, yani bir salınım (swing) gerekir. Yükseliş hareketinde ve düşüş hareketinde yön farklıdır.

Yükseliş Hareketinde

1. Hareketin başladığı belirgin dibi bulun.
2. Hareketin ulaştığı belirgin tepeyi bulun.
3. Fibonacci aracını dipten tepeye doğru çekin.
4. Platform, tepeden aşağı doğru düzeltme seviyelerini çizer. Fiyat geri çekilirse bu seviyeler olası tepki bölgeleri olarak izlenir.

Düşüş Hareketinde

İşlem tersine yapılır: araç belirgin tepeden belirgin dibe doğru çekilir. Bu kez seviyeler dipten yukarı doğru dizilir ve fiyatın yukarı tepkisinde nereye kadar uzanabileceğine dair referans verir.

Örnek: Fiyat 100'den 200'e yükselmiş olsun. Hareketin boyu 100 birimdir. 0,5 seviyesi 150'ye, 0,618 seviyesi 200 − 61,8 = 138,2'ye denk gelir. Bu rakamlar yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Hangi Seviyeler Ne Anlatır?

• 0,236 ve 0,382: Sığ düzeltmeler. Güçlü trendlerde fiyat bazen bu seviyelerden geri dönmeden yoluna devam eder.
• 0,5: Hareketin tam ortası. Hareketin "pahalı" ve "ucuz" yarısını ayıran denge noktası olarak da okunur.
• 0,618 ve 0,786: Derin düzeltmeler. Birçok analizci bu bölgeyi daha dikkatle izler. 0,786'nın da altına inilmesi, hareketin büyük bölümünün geri alındığını gösterir.

Hiçbir seviye fiyatın orada duracağını söylemez. Seviyeler birer referanstır; fiyat bazılarına hiç uğramaz, bazılarını hızla geçer.

ICT Yaklaşımında Fibonacci

ICT kavramlarında Fibonacci aracı iki amaçla öne çıkar. Birincisi, 0,5 seviyesini denge noktası kabul ederek hareketi premium ve discount bölgelerine ayırmaktır. Yükseliş hareketinde 0,5'in altı discount, üstü premium sayılır. Bu ayrımı premium ve discount rehberimizde ayrıntılı anlattık.

İkincisi "OTE" (Optimal Trade Entry) bölgesidir. ICT anlatımlarında bu bölge genellikle 0,62 ile 0,79 arası olarak tanımlanır, yani derin düzeltme alanıdır. Bu bölge çoğunlukla tek başına değil, aynı alanda bir FVG ya da order block gibi başka bir yapının bulunup bulunmadığıyla birlikte değerlendirilir.

Seviyelerin Örtüşmesi

Fibonacci seviyesi tek başına zayıf bir referanstır. Aynı fiyat bölgesinde birden fazla unsurun buluşması o bölgeyi daha dikkat çekici yapar. Örneğin bir 0,618 seviyesinin daha önce birkaç kez tepki görmüş bir yatay seviyeyle çakışması gibi. Yatay seviyelerin nasıl belirlendiğini destek ve direnç yazımızda anlattık.

Uzatma Seviyeleri

Fibonacci aracının bir de uzatma (extension) kullanımı vardır. Düzeltme seviyeleri hareketin içine bakarken, uzatma seviyeleri hareketin dışına bakar. 1,272 ve 1,618 gibi seviyeler, fiyat önceki tepeyi aşarsa hareketin nereye kadar uzanabileceğine dair referans olarak kullanılır. Bunlar da hedef değil, gözlem noktalarıdır.

Farklı Zaman Dilimlerinde Fibonacci

Aynı grafikte farklı zaman dilimlerinden çizilmiş Fibonacci seviyeleri birbirinden çok farklı yerlere düşebilir. Günlük grafikteki büyük bir salınımdan çizilen seviyeler geniş bir resmi anlatırken, 15 dakikalık grafikteki küçük bir salınımdan çizilen seviyeler yalnızca o günün kısa hareketlerini yansıtır. Bu yüzden önce büyük zaman diliminde belirgin bir hareket seçmek, ardından küçük zaman dilimine inip ayrıntıya bakmak daha düzenli bir çalışma sağlar.

Bazı analizciler büyük ve küçük zaman dilimlerinden çizilen seviyelerin aynı bölgede buluşup buluşmadığına da bakar. İki farklı salınımdan gelen seviyelerin çakıştığı alanlar, grafikte daha dikkat çekici referans bölgeleri olarak izlenir. Bu yaklaşım da bir gözlem yöntemidir; fiyatın o bölgede tepki vereceği önceden bilinemez. Grafikte çok fazla çizim biriktiğinde ise eski ve artık geçerliliğini yitirmiş salınımlara ait seviyeleri silmek, ekranı okunur tutmanın en basit yoludur.

Sık Yapılan Hatalar

1. Belirsiz noktalardan çizmek. Araç her küçük dalgalanmaya çekilirse grafikte anlamsız onlarca seviye oluşur. Belirgin dip ve tepeler seçilmelidir.
2. Yönü ters çizmek. Yükselişte dipten tepeye, düşüşte tepeden dibe çekilir. Ters çizim seviyeleri yanlış yere koyar.
3. Fitil mi gövde mi karışıklığı. Bazıları fitillerin uçlarını, bazıları gövde kapanışlarını kullanır. Hangisini seçerseniz tutarlı olun.
4. Seviyeyi kendi başına işlem nedeni saymak. Fiyatın bir seviyeye gelmesi, orada döneceği anlamına gelmez.
5. Zarar planını unutmak. Bir seviyeyi referans alan herkes, fiyat o seviyeyi geçerse ne yapacağını önceden bilmelidir. Bu planı kurarken risk/ödül oranı hesabı işe yarar.

Nasıl Çalışmalı?

Geçmiş bir grafik açın ve belirgin yükseliş hareketlerini bulun. Her birine Fibonacci aracını çekin ve fiyatın sonrasında hangi seviyeye kadar geri çekildiğini not edin. Bir süre sonra güçlü ve zayıf trendlerde düzeltmelerin derinliğinin nasıl farklılaştığını kendi notlarınızdan görürsünüz.

Sık Sorulan Sorular

Fibonacci düzeltmesinde en önemli seviye hangisi?

Tek bir en önemli seviye yoktur. 0,5 ve 0,618 en çok izlenen seviyelerdir, ama fiyatın hangi seviyede tepki vereceği önceden bilinemez.

Fibonacci hangi zaman diliminde kullanılır?

Her zaman diliminde kullanılabilir. Büyük zaman dilimlerindeki belirgin salınımlardan çizilen seviyeler genellikle daha geniş bir resmi yansıtır.

OTE bölgesi nedir?

ICT anlatımlarında kullanılan, genellikle 0,62 ile 0,79 arası tanımlanan derin düzeltme bölgesidir. Bir referans alanıdır; fiyatın orada döneceği garanti değildir.

Fitilden mi gövdeden mi çizmeliyim?

İki yöntem de kullanılır. Yaygın tercih fitil uçlarıdır, ancak asıl önemli olan seçtiğiniz yöntemi tüm grafiklerde aynı şekilde uygulamaktır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

MACD Nedir?

MACD, "Moving Average Convergence Divergence" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede "Hareketli Ortalama Yakınsama Iraksama" diye çevrilir. Adından da anlaşılacağı gibi, iki hareketli ortalamanın birbirine yakınlaşmasını (yakınsama) ve birbirinden uzaklaşmasını (ıraksama) ölçer.

MACD hem trend hem momentum göstergesi olarak kullanılır. Fiyatın hangi yöne hareket ettiğini ve bu hareketin hızlanıp yavaşladığını aynı panelde gösterir. RSI gibi 0 ile 100 arasına sıkışmaz; sıfır çizgisinin üstünde ve altında serbestçe hareket eder.

MACD'nin Üç Parçası

MACD paneli üç bileşenden oluşur. Her birinin neyi temsil ettiğini bilmek, göstergeyi doğru yorumlamanın temelidir.

• MACD çizgisi: Kısa dönemli üssel hareketli ortalamadan (EMA) uzun dönemli EMA çıkarılarak bulunur. En yaygın ayarda 12 dönemlik EMA'dan 26 dönemlik EMA çıkarılır.
• Sinyal çizgisi: MACD çizgisinin kendi hareketli ortalamasıdır. Yaygın ayar 9 dönemdir. MACD çizgisini daha yumuşak ve biraz gecikmeli takip eder.
• Histogram: MACD çizgisi ile sinyal çizgisi arasındaki farktır. Çubuklar sıfırın üstündeyse MACD çizgisi sinyalin üzerinde, altındaysa sinyalin altındadır.

Bu nedenle MACD için sık görülen ayar "12, 26, 9" diye yazılır. Grafik platformları bu hesabı otomatik yapar; amaç formülü ezberlemek değil, çizgilerin neye tepki verdiğini anlamaktır.

Örnek: Kısa dönem EMA 105, uzun dönem EMA 100 ise MACD çizgisi +5 olur. Sinyal çizgisi +3 ise histogram +2 gösterir. Bu rakamlar yalnızca hesabın işleyişini göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Kesişmeler Nasıl Okunur?

Sinyal Çizgisi Kesişmesi

MACD çizgisinin sinyal çizgisini aşağıdan yukarı kesmesi, kısa vadeli momentumun yukarı döndüğüne işaret eder. Yukarıdan aşağı kesmesi ise momentumun aşağı döndüğünü gösterir. Histogram bu anlarda sıfır çizgisinden geçer.

Bu kesişmeler göstergenin en çok izlenen kısmıdır, ama aynı zamanda en çok yanıltan kısmıdır. Yatay ve dar bir piyasada iki çizgi sürekli birbirini keser; art arda üretilen bu uyarıların çoğu boşa çıkar.

Sıfır Çizgisi Kesişmesi

MACD çizgisinin sıfırın üzerine çıkması, kısa dönem ortalamanın uzun dönem ortalamanın üzerine geçtiği anlamına gelir. Bu, daha geniş bir trend değişiminin ipucu olarak okunur. Sıfırın altına inmesi ise tersini anlatır. Sıfır kesişmeleri sinyal kesişmelerinden daha seyrek ve daha geç gelir.

Histogram Ne Anlatır?

Histogram, momentumun hızlanıp yavaşladığını gösteren en pratik parçadır. Çubukların uzaması, MACD ile sinyal arasındaki farkın açıldığını, yani hareketin hızlandığını anlatır. Çubukların kısalması ise farkın kapandığını gösterir.

• Sıfırın üstünde büyüyen çubuklar: yükseliş momentumu güçleniyor olabilir.
• Sıfırın üstünde küçülen çubuklar: yükseliş sürse de hızı azalıyor olabilir.
• Sıfırın altında büyüyen çubuklar: düşüş momentumu güçleniyor olabilir.
• Sıfırın altında küçülen çubuklar: düşüş baskısı zayıflıyor olabilir.

Küçülen çubuklar bir dönüş anlamına gelmez; yalnızca hareketin yavaşladığını söyler. Fiyat bu sırada yatay seyredip aynı yönde devam edebilir.

MACD Uyumsuzluğu

RSI'da olduğu gibi MACD'de de uyumsuzluk izlenir. Fiyat daha yüksek bir tepe yaparken MACD çizgisi ya da histogram daha alçak bir tepe yapıyorsa negatif uyumsuzluk oluşur. Fiyat daha düşük bir dip yaparken MACD daha yüksek bir dipte kalıyorsa pozitif uyumsuzluk oluşur.

Uyumsuzluk erken bir uyarıdır, dönüşün kendisi değildir. Güçlü trendlerde birden fazla uyumsuzluk oluşup fiyat yoluna devam edebilir. Bu yüzden analizciler genellikle fiyatta da bir yapı değişimi arar. Yapı kırılımlarını BOS ve CHoCH yazımızda anlattık. RSI ile uyumsuzluk okumayı da RSI rehberimizde şemalarla ele aldık.

MACD Neden Gecikir?

MACD hareketli ortalamalardan türetilir. Hareketli ortalamalar geçmiş fiyatların ortalamasını aldığı için fiyatın gerisinden gelir. Sinyal çizgisi de MACD'nin ortalaması olduğundan gecikme iki kat birikir. Sonuç olarak MACD'nin verdiği uyarılar, hareketin bir kısmı gerçekleştikten sonra gelir.

Bu bir kusur değil, göstergenin doğasıdır. Gecikme, gürültüyü azaltmanın bedelidir. Ayarları kısaltmak tepkiyi hızlandırır ama gürültüyü artırır; uzatmak tepkiyi yavaşlatır ama daha sakin bir çizgi üretir.

Zaman Dilimi Seçimi

MACD her zaman diliminde çalışır. Küçük zaman dilimlerinde kesişmeler çok sık oluşur ve çoğu kısa ömürlüdür. Günlük ve haftalık gibi büyük zaman dilimlerinde ise kesişmeler seyrekleşir ama daha geniş resmi yansıtır. Bazı analizciler büyük zaman diliminde MACD'nin yönüne bakıp küçük zaman diliminde yalnızca o yöndeki uyarıları değerlendirir. Bu da bir yaklaşımdır, kural değildir.

Oynaklığın daraldığı dönemlerde MACD çizgileri sıfır çevresinde birbirine yapışır. Bu tür dönemleri ayrıca Bollinger sıkışması ile izlemek bakış açısını genişletir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Her kesişmeyi işlem talimatı saymak. Kesişme bir durumu tarif eder, bir emir vermez. Yatay piyasada kesişmelerin çoğu yanıltıcıdır.
2. Gecikmeyi unutmak. MACD'nin uyarısı geldiğinde hareketin önemli bir bölümü çoktan yaşanmış olabilir.
3. Histogramın küçülmesini dönüş sanmak. Küçülme yavaşlamadır; yön değişimi değildir.
4. Fiyatı ikinci plana atmak. Gösterge fiyattan türetilir. Önce fiyatın yapısına, destek ve direnç seviyelerine bakmak gerekir.
5. Risk planı yapmamak. Hangi gösterge kullanılırsa kullanılsın, yanılma durumunda ne kadar kaybedileceği önceden bilinmelidir. Bunu stop-loss ve %1 risk kuralı yazımızda anlattık.

Nasıl Çalışmalı?

MACD'yi öğrenmenin en iyi yolu geçmiş grafiklerde gözlem yapmaktır. Bir grafik açın ve sinyal kesişmelerini işaretleyin. Ardından her kesişmeden sonra fiyatın ne yaptığını not edin. Trendli dönemlerle yatay dönemleri ayrı ayrı inceleyin. Kısa sürede kesişmelerin hangi koşullarda anlamlı, hangi koşullarda gürültü olduğunu kendi gözünüzle görürsünüz.

Sık Sorulan Sorular

MACD için en iyi ayar hangisi?

Tek bir en iyi ayar yoktur. En yaygın kullanılan ayar 12, 26 ve 9'dur. Daha kısa ayarlar daha hızlı ama daha gürültülü, daha uzun ayarlar daha yavaş ama daha sakin bir gösterge üretir.

MACD ile RSI arasındaki fark nedir?

RSI yükseliş ve düşüş hareketlerinin oranını ölçer ve 0 ile 100 arasında kalır. MACD iki hareketli ortalamanın farkını ölçer ve sınırı yoktur. RSI aşırı alım ve aşırı satım okumasında, MACD ise trend ve momentum değişimini izlemede öne çıkar.

MACD kesişmesi güvenilir mi?

Kesişmeler trendli piyasalarda daha anlamlı, yatay piyasalarda daha yanıltıcıdır. Tek başına bir dönüşün garantisi değildir; fiyat yapısıyla birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklıdır.

Histogram neden çizgilerden önce döner?

Histogram iki çizgi arasındaki farkı gösterir. Fark daralmaya başladığında çubuklar küçülür; bu, çizgiler henüz kesişmeden önce olur. Bu yüzden histogram momentum değişimini biraz daha erken yansıtır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Orta Bant (CE) Nedir?

Orta bant, bir FVG'nin üst ve alt sınırının tam ortasındaki, yani yüzde 50 seviyesindeki çizgidir. Boşluğu iki eşit parçaya böler. Fiyat boşluğa girdiğinde "ne kadar derine indi?" sorusuna hızlı bir cevap verir: orta banda ulaşmadan döndüyse boşluğun yarısından azını doldurmuştur, orta bandı geçtiyse yarısından fazlasını.

Bu çizginin kendine ait bir sihri yoktur. Yalnızca boşluğu ölçmek için kullanılan pratik bir referanstır. Bazı analizciler bu seviyeyi "boşluğun dengesi" olarak yorumlar; çünkü boşluğun ilk oluştuğu hareketin yarı noktasını temsil eder. Bu bir yorum biçimidir, kanıtlanmış bir kural değildir.

Orta Bant Nasıl Çizilir?

Çizim çok basittir. Önce boşluğun sınırlarını belirlersiniz:

1. Üç mumluk yapıda 1. ve 3. mum arasındaki boşluğu bulun. Yükseliş FVG'sinde üst sınır 3. mumun dibi, alt sınır 1. mumun tepesidir.
2. Boşluğu bir dikdörtgenle işaretleyin; fitilleri dahil etmeyi unutmayın.
3. Üst sınır ile alt sınırın ortalamasını alın. Yani iki fiyatı toplayıp ikiye bölün.
4. Bu fiyata yatay bir çizgi çekin. Çoğu grafik platformunda dikdörtgen aracının "orta çizgi" seçeneği bunu kendisi yapar.

Düşüş FVG'sinde mantık aynıdır: sınırlar yer değiştirir ama ortası yine ortadır. Hangi zaman diliminde çalışıyorsanız çizgiyi o zaman diliminde çizin.

Fiyat Neden Orta Bantta Tepki Verebilir?

Bu konuda tek bir açıklama yoktur; sık duyulan üç yaklaşım şunlardır:

• Yarı yarıya doyum: Boşluğu oluşturan hızlı hareket sırasında işlem görmeyen emirlerin bir kısmının orta bölgede karşılık bulduğu düşünülür. Fiyat yarıya kadar inince bekleyen emirlerin önemli kısmı tamamlanmış olabilir.
• Herkesin baktığı seviye: Orta bant çok kullanılan bir referans olduğu için, aynı noktaya emir koyan çok sayıda kişi olabilir. Bu da tepkiyi güçlendirebilir ya da tam tersine likidite avı biçiminde bir fitile dönüşebilir.
• Psikolojik denge noktası: Yüzde 50, insanların doğal olarak "yarı yol" saydığı bir seviyedir.

Bu açıklamaların hiçbiri her grafikte aynı biçimde gerçekleşmez. Bazen fiyat orta banda değmeden döner, bazen orta bandı fitille yoklayıp geçer, bazen de çizgiyi umursamadan ilerler. Tepki gözlemlenen bir olasılıktır; garanti değildir.

Karşı Durum: Boşluk Tamamen Dolduğunda

Orta bant hakkındaki en önemli gerçek şudur: fiyatın orta banda ulaşması, orada duracağı anlamına gelmez. Fiyat bandı geçip boşluğun alt sınırına ya da daha aşağısına inebilir. Bu duruma "tam dolma" denir ve boşluk genellikle geçerliliğini yitirmiş sayılır.

Bu yüzden orta bandı bir "dönüş çizgisi" gibi görmek yanlış beklenti yaratır. Daha sağlıklı yaklaşım, onu bir ölçüm ve senaryo aracı olarak kullanmaktır: "Fiyat orta banda gelirse ne olduğunu izlerim; bandın altında kapanış olursa yorumum değişir." Yani çizgi bir tahmin değil, bir gözlem noktasıdır.

Orta Bandı Okurken Dikkat Edilecekler

• Boşluğun büyüklüğü: Çok dar bir boşlukta orta bant ile alt sınır neredeyse aynı yerdedir; ayrım anlamsız kalır. Belirgin genişlikteki boşluklarda daha okunaklıdır.
• Mum kapanışı: Fiyatın çizgiyi fitille mi yoksa kapanışla mı geçtiği önemlidir. Bu ayrımı mum kapanışı mı fitil mi yazımızda ayrıca ele aldık.
• Genel yön: Büyük zaman dilimindeki trendin tersine çalışan bir boşlukta orta bandın taşıdığı anlam azalabilir.
• Başka seviyelerle çakışma: Orta bant, bir order block ya da destek-direnç bölgesiyle üst üste geliyorsa daha çok dikkate değer bulunabilir, ama bu da kural değildir.

Sık Yapılan Hatalar

1. Orta bandı bir alım ya da satım sinyali saymak.
2. Her küçük boşluğa orta bant çizip grafiği çizgilerle doldurmak.
3. Zarar sınırı belirlemeden "dönecektir" varsayımıyla beklemek. Riski nasıl sınırlayacağınızı stop-loss ve %1 risk kuralı yazısında bulabilirsiniz.
4. Tek bir örnekten genelleme yapmak. Çalışmak istiyorsanız geçmiş grafikte onlarca boşluğu işaretleyip orta bantta ne olduğunu kendiniz gözlemleyin.

Kısaca Özet

Orta bant (CE), bir FVG'nin yüzde 50 çizgisidir. Fiyatın boşluğa ne kadar girdiğini ölçmeye yarar. Bazen bu seviyeden tepki görülür, bazen çizgi geçilir ve boşluk tamamen dolar. Çizgi bir ölçüm aracıdır; tek başına işlem gerekçesi değildir.

Sık Sorulan Sorular

CE ile FVG aynı şey mi?

Hayır. FVG, üç mum arasındaki boşluğun kendisidir. CE ise bu boşluğun tam ortasındaki çizgidir.

Fiyat orta banda değerse dönmüş sayılır mı?

Hayır. Dokunuş tek başına bir şey kanıtlamaz. Fiyatın orada ne yaptığına, yani mum kapanışına ve genel yöne bakmak gerekir.

Hangi zaman diliminde çizilmeli?

Belirli bir doğru zaman dilimi yoktur. Hangi zaman diliminde işlem yapıyorsanız orada çizin; büyük zaman dilimindeki boşluklar çoğunlukla daha çok dikkate alınır.

Eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Fitil ve Kapanış Ne Demek?

Bir mum, belirli bir zaman diliminde fiyatın izlediği yolu özetler. Gövde açılış ile kapanış arasındaki bölümü gösterir. Gövdenin üstünde ve altında uzanan ince çizgilere fitil denir. Fitil, o süre içinde fiyatın ulaştığı ama orada kalamadığı noktaları anlatır.

• Fitil: Fiyatın bir an için gittiği, sonra geri döndüğü uç noktadır.
• Kapanış: O zaman diliminin bittiği andaki son fiyattır. Alıcı ile satıcının o süre sonunda vardığı sonuç olarak görülür.

Destek ve direnç seviyelerinin nasıl çizildiğini bilmiyorsanız önce destek ve direnç yazımıza göz atabilirsiniz.

Aynı Seviye, İki Farklı Durum

Bir direnç çizgisi düşünün ve fiyatın bu çizginin üstüne çıktığını varsayalım. İki ayrı senaryo olabilir.

Durum 1: Fitil çizgiyi geçti, kapanış altında kaldı

Mumun fitili çizginin üstüne uzanır, ama mum çizginin altında kapanır. Fiyat seviyeyi yoklamış, orada tutunamamıştır. Bu görünüm bazen "kırılım denendi ama kabul görmedi" diye okunur.

Durum 2: Kapanış çizginin ötesinde

Bu kez mum yalnızca çizgiye dokunup dönmez; gövdesiyle çizginin ötesinde kapanır. Fiyat, o zaman diliminin sonunda da yeni bölgeyi kabul etmiştir. Bu durum "kırılım gerçekleşti" yorumuna daha fazla dayanak verir, ama yine de sonrasının nasıl gelişeceği belli değildir.

Yani karar, fitilin ne kadar uzağa gittiğinde değil, mumun nerede kapandığında görünür. Fitil bir yoklamadır; kapanış, o yoklamanın bir sonuca bağlandığı andır.

Hangi Zaman Diliminin Kapanışına Bakılır?

Kısa cevap: hangi zaman diliminde işlem yapıyorsanız onun kapanışına. Saatlik grafikte çalışıyorsanız saatlik mumun kapanışı, günlükte çalışıyorsanız günlük mumun kapanışı belirleyicidir. Küçük zaman diliminde atılan bir fitil, büyük zaman diliminde kapanışı bile etkilemeyen bir gürültü olabilir.

• Bir seviyeyi 15 dakikalık kapanışa göre "kırıldı" saymak ile günlük kapanışa göre saymak aynı anlama gelmez.
• Zaman dilimini seçtikten sonra tutarlı kalın. Her seferinde işinize gelen zaman diliminin kapanışına bakmak, yorumunuzu yanlılaştırır.
• Kapanışın gerçekleşmesi için mumun bitmesini beklemek gerekir. Mum henüz oluşurken çizginin ötesinde görünse bile bitişte geri dönebilir.

Fitil Her Zaman "Sahte" mi?

Hayır. "Fitil attı, demek ki sahte kırılımdı" demek kolaydır ama doğru değildir. Fitil bazen bir yoklamadır ve geri dönüş ardından gelir. Bazen de aynı fitil, kırılımın ilk adımıdır; fiyat sonraki mumlarda çizginin ötesinde kapanıp yoluna devam eder. Ayrıca bazı fitiller likidite avı olarak yorumlanır: seviyenin ötesindeki stopları tetikleyip geri dönen hareket. Fakat her fitil bu anlama gelmez.

Kapanış da Tek Başına Yeterli Değil

Kapanışın çizginin ötesinde olması, kırılımı garanti eden bir durum değildir. Sonraki mum geri dönüp çizginin içinde kapanabilir. Bu yüzden analizciler kapanışa ek olarak başka unsurlara da bakar:

• Takip mumu: Kapanıştan sonraki mum da çizginin ötesinde mi tutunuyor?
• Yeniden test: Fiyat çizgiye geri dönüp eski direnci yeni destek gibi test ediyor mu?
• Piyasa yapısı: Bu hareket yapı değişimi ile uyumlu mu? Bunun için BOS ve CHoCH yazımıza bakabilirsiniz.
• Hacim ve bağlam: Hareket güçlü bir ilgiyle mi geldi, yoksa sakin bir bölgede mi oluştu?

Pratik Bir Okuma Çerçevesi

1. Önce işlem yaptığınız zaman dilimini seçin.
2. Seviyeyi çizin ve fitil ile gövdeyi ayrı ayrı not edin.
3. Mumun kapanmasını bekleyin; mum oluşurken sonuç çıkarmayın.
4. Kapanışı yorumlayın, ardından takip mumuna ve yeniden teste bakın.
5. Yanılırsanız zararınızı sınırlayacak bir plan hazırlayın; bunun için stop-loss ve %1 risk kuralı yazısı yardımcı olabilir.

Kısaca Özet

Fitil, fiyatın bir seviyeyi yokladığını; kapanış ise o zaman diliminin sonunda fiyatın nerede karar kıldığını gösterir. Aynı seviyede fitil geçip kapanış altında kalabilir ya da kapanış seviyenin ötesine taşınabilir. İkisi de ayrı okunur. Hangi zaman diliminde işlem yapıyorsanız onun kapanışına bakın, kapanışı tek başına yeterli saymayın ve her fitili sahte kırılım diye yorumlamayın. Bu çerçeve bir tahmin yöntemi değil, grafiği daha dikkatli okumanın bir yoludur.

Sık Sorulan Sorular

Fitil attıysa seviye kırılmış sayılmaz mı?

Tek başına fitil kırılım için yeterli sayılmaz; fakat her fitil de önemsiz değildir. Kapanışa ve sonraki mumlara birlikte bakmak gerekir.

Kapanış kırılımı kanıtlar mı?

Hayır. Kapanış daha güçlü bir ipucudur ama sonraki mum seviyenin içine dönebilir. Olasılıklarla çalışılır.

Küçük zaman diliminde kapanışa güvenilir mi?

Küçük zaman dilimlerinde mumlar daha gürültülüdür. Kapanışlar da daha sık yön değiştirir; bu yüzden kendi zaman diliminizde tutarlı olmak önemlidir.

Eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Endeks Nedir?

Endeks, bir grup varlığın ortak performansını tek bir değerle gösteren göstergedir. Geniş endeksler borsanın genel görünümünü verir. Türkiye’de en bilinenleri BIST 100 ve BIST 30 endeksleridir. Yurt dışındaki karşılıkları için S&P 500, Nasdaq ve Dow Jones yazılarına bakabilirsiniz.

Sektör Endeksi Nedir?

Sektör endeksi, aynı faaliyet alanındaki şirketlerin paylarından oluşan endekstir. Amaç, tek tek şirketlere değil bir sektörün toplu gidişatına bakabilmektir. Örneğin bankacılık sektörü endeksi yalnızca bankaların paylarını içerir. Bir sektörün borsanın geneline göre daha iyi mi, daha kötü mü performans gösterdiğini görmek için kullanılır.

BIST Sektör Endekslerinden Örnekler

Borsa İstanbul, farklı sektörler için ayrı endeksler hesaplar. Sık karşılaşılan birkaçı şunlardır:

Bunların dışında mali, hizmetler, ulaştırma, gıda gibi başka sektör ve tema endeksleri de vardır. Güncel endeks listesi, bileşenler ve hesaplama kuralları için Borsa İstanbul’un resmi sitesinden yararlanın.

Sektör Endeksleri Ne İşe Yarar?

• Sektörel karşılaştırma: Bir sektörün borsanın geneline göre nasıl hareket ettiğini görmek.
• Haberleri bağlama oturtmak: Faiz kararı gibi bir gelişmenin hangi sektöre daha çok yansıdığını izlemek. Takvim için ekonomik takvime bakabilirsiniz.
• Portföy dağılımını anlamak: Yatırımın hangi sektörlere yoğunlaştığını fark etmek.
• Eğitim ve araştırma: Sektör bazlı döngüleri ve ilişkileri incelemek.

Sektör Endeksleri Nasıl Okunur?

Sektör endeksi, geniş endeksle aynı mantıkla okunur: puana değil zaman içindeki değişime bakılır. Birkaç ek nokta vardır:

• Yoğunlaşma: Bir sektör endeksinde az sayıda büyük şirket olabilir; bu durumda birkaç şirketin hareketi endeksi belirler.
• Örtüşme: Aynı şirket hem geniş endekste hem sektör endeksinde yer alabilir. Endeksler birbirine eklenmez.
• Sektör döngüleri: Sektörler faiz, kur ve talep gibi değişkenlerden farklı etkilenir; bir sektördeki hareket diğerine yansımayabilir.
• TL cinsinden hesap: Puan değişimi, enflasyon ve kur etkisini ayrıca yansıtmaz.

Endeks grafiklerine giden bağlantıları BIST sayfası üzerinde topladık. Temettü gibi şirket bazlı kavramlar için temettü rehberine bakabilirsiniz. İşlemin teknik adımlarını hisse senedi nasıl alınır yazısında anlattık. Yeni arzlar için de halka arz rehberini inceleyebilirsiniz.

Sektör Endeksine Yatırım Yapılır mı?

Endeks bir hesaplama olduğu için doğrudan alınamaz. Bir endeksi izlemeyi amaçlayan ürünler olabilir; ancak her ürünün yapısı, maliyeti ve riski farklıdır. Bu yazı bir ürün ya da sektör önermez. Hisse ve fon farkını bilmek bu konuda iyi bir başlangıçtır.

Geniş Endeks ve Sektör Endeksi Karşılaştırması

Tek bir sektöre odaklanan endeks, o sektörün koşullarına daha duyarlıdır. Örneğin faiz kararları bankacılık endeksini diğer sektörlerden farklı etkileyebilir; ihracat ağırlıklı sınai şirketleri ise kur hareketlerinden başka şekilde etkilenebilir. Bunlar genel gözlemlerdir ve belirli bir sonuç öngörmez.

Sektör Endeksi mi, Tek Hisse mi?

Sektör endeksine bakmak, bir şirketin sektörüne göre nerede durduğunu anlamaya yardım eder. Bir hisse, sektör endeksinden daha hızlı ya da daha yavaş hareket ediyorsa bu fark incelenmeye değer olabilir. Ancak bu karşılaştırma bir “al” ya da “sat” sinyali değildir; yalnızca bağlam sağlar. Karar verirken şirketin finansal tabloları, KAP açıklamaları ve kendi risk toleransınız belirleyicidir.

Sektör Endekslerini Takip Ederken Sık Yapılan Hatalar

• Tek sektöre bakıp genele hüküm vermek: Bir sektör yükselirken borsanın geneli düşebilir.
• Kısa dönemli hareketi trend sanmak: Günlük dalgalanmalar uzun vadeli yönü göstermez.
• Endeks koduyla şirket adını karıştırmak: XBANK bir şirket değil, bir endeks kodudur; bir hisse gibi alınıp satılamaz.
• Bileşen listesini unutmak: Endekslerdeki şirketler zamanla değişebilir.

Sık Sorulan Sorular

Sektör endeksi yükseldi diye o sektördeki her hisse yükselir mi?

Hayır. Endeks ortalama bir görünüm verir; sektördeki bir şirket endeksten farklı yönde hareket edebilir.

XBANK ile BIST 100 aynı mı?

Hayır. XBANK yalnızca banka paylarını, BIST 100 ise farklı sektörlerden 100 şirketi kapsar.

Sektör endeksleri hangi kaynaktan takip edilir?

Borsa İstanbul’un resmi sitesinden ve grafik platformlarından takip edilebilir.

Teknoloji endeksi neleri kapsar?

Teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketlerin paylarını kapsar. Güncel bileşenler Borsa İstanbul’un resmi duyurularında yer alır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, endeks ya da kurum önermez. Yatırım tavsiyesi değildir.

Halka Arz Nedir?

Halka arz, bir anonim şirketin sermayesini artırarak ya da mevcut ortakların paylarını satarak paylarını genel halka sunmasıdır. Şirketler halka arzı genellikle büyüme için kaynak bulmak, ortaklık yapısını genişletmek ya da şirketin bilinirliğini artırmak amacıyla yapar. Halka arz sonrası paylar Borsa İstanbul’da işlem görmeye başlayabilir. Borsada işlem görmenin temel mantığı için hisse senedi nasıl alınır rehberine bakabilirsiniz.

Sürecin Adımları

1. Başvuru ve onay. Şirket, SPK’ya başvurur. Şirketle ve satışla ilgili ayrıntıları içeren izahname SPK tarafından onaylanır. İzahname, yatırım kararından önce okunması gereken ana belgedir.
2. Duyuru ve fiyat. Satış fiyatı, satış tarihleri ve miktar Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) duyurulur. Fiyat, şirket ve aracı kuruluş tarafından belirlenir.
3. Talep toplama. Yatırımcılar, belirli günlerde aracı kurumları üzerinden almak istedikleri lot sayısı için talepte bulunur.
4. Dağıtım. Talepler toplandıktan sonra paylar yatırımcılara belirlenen yönteme göre dağıtılır; ödeme yapılır.
5. İşlem görme. Borsada işlem görmeye başlama tarihi ayrıca duyurulur. Paylar o tarihten sonra alınıp satılabilir.

Talep Toplama Nedir?

Talep toplama, halka arzda yatırımcılardan alım isteklerinin toplandığı dönemdir. Talep verirken aracı kurum hesabınızda talep ettiğiniz tutar kadar bakiye bulunması gerekir; talep edilen tutar genellikle bloke edilir. Talep dönemi sona erdiğinde toplam talep ile satışa sunulan pay miktarı karşılaştırılır. Talep, sunulan paydan azsa taleplerin tamamı karşılanabilir; fazlaysa dağıtım yöntemi devreye girer.

Dağıtım Yöntemleri: Eşit ve Oransal

Halka arzda talep fazla olduğunda paylar yatırımcı gruplarına ayrılır ve her grup içinde bir dağıtım yöntemi uygulanır. İzahname ve duyurular hangi yöntemin uygulanacağını belirtir. En sık duyulan iki yöntem şunlardır:

Uygulamada bu iki yöntem birlikte kullanılabilir: örneğin önce eşit dağıtım yapılır, kalan paylar oransal olarak dağıtılır. Bireysel ve kurumsal yatırımcılar için ayrı tahsisat ayrılması da yaygındır. Kesin kurallar her halka arzın izahnamesinde yazar; bu yüzden katılmadan önce o belgeyi okumak gerekir.

Halka Arza Nasıl Katılınır?

1. SPK yetkili bir aracı kurumda yatırım hesabınız olmalıdır. Hesap açma süreci için hisse senedi nasıl alınır rehberindeki ilk adıma bakın.
2. Halka arz duyurusunu ve izahnameyi KAP ve aracı kurum duyurularından okuyun.
3. Talep günlerinde, aracı kurumun platformundan lot sayısını girerek talepte bulunun.
4. Hesabınızda talep için gereken bakiyenin bulunduğundan emin olun.
5. Dağıtım sonucunu aracı kurumunuzdan takip edin; kullanılmayan bakiye iade edilir.

Halka Arzda Dikkat Edilecek Noktalar

• Kazanç garantisi yoktur. Halka arz fiyatı ile borsada işlem görmeye başlayınca oluşan fiyat farklı olabilir; pay değer kaybedebilir.
• Heyecana değil belgeye bakın. Şirketin faaliyeti, geliri, borçları ve fonun kullanım amacı izahnamede yazar.
• Yüksek talep, yüksek getiri demek değildir. Kalabalık talep, başarının garantisi sayılmaz.
• Likidite ve fiyat oynaklığı. Yeni işlem gören paylarda fiyat sert dalgalanabilir. Zarar sınırlama yaklaşımı için stop-loss ve %1 risk kuralı yazısına bakın.
• Sahte duyurulara dikkat. “Garantili halka arz” vaat eden kişi ve sayfalardan uzak durun; resmi bilgi KAP ve SPK’dadır.

Halka arz sonrası şirketin kâr dağıtım politikası da önemli olabilir; bunun için temettü yazımıza göz atabilirsiniz. Borsayı genel olarak BIST 100 ve BIST 30 yazısından, bu bölümdeki tüm rehberleri BIST sayfası üzerinden takip edebilirsiniz.

İzahnamede Nelere Bakılır?

İzahname uzun bir belgedir; ancak her yatırımcının en azından şu başlıklara göz atması önerilir:

• Fonun kullanım yeri: Halka arzdan elde edilen kaynak ne için kullanılacak?
• Satışın yapısı: Satılan paylar yeni mi çıkarılıyor, yoksa mevcut ortaklar mı satıyor?
• Şirketin faaliyeti ve geliri: Şirket hangi alanda, hangi müşterilerle çalışıyor?
• Finansal tablolar ve borçluluk: Kâr, nakit akışı ve borç durumu nedir?
• Risk faktörleri: Şirketin kendi belirttiği riskler nelerdir?
• Satış kısıtları: Mevcut ortaklar için satış yasağı gibi sınırlamalar var mı?
• Dağıtım yöntemi ve tahsisat: Bireysel yatırımcılara ne kadar pay ayrılıyor, hangi yöntem uygulanıyor?

Bu belgeler okunmadan yapılan katılım, tahmine dayalı bir karar haline gelir. Tahmin ise yatırım değil, şans oyununa yaklaşır.

Halka Arz ile Borsadan Hisse Almak Arasındaki Fark

Halka arzda pay, belirlenmiş bir fiyattan ve belirli günlerde talep toplanarak dağıtılır. Borsada ise pay, anlık arz ve talebe göre oluşan fiyattan sürekli işlem görür. Halka arzda alınacak miktar dağıtım sonucuna bağlıdır; borsada piyasa açıkken, emir eşleştiği ölçüde istediğiniz miktarı alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Halka arza katılmak zorunlu mu?

Hayır, tamamen isteğe bağlıdır. Katılmadan önce izahnameyi okumanız önerilir.

Talepte bulunduysam mutlaka pay alır mıyım?

Hayır. Talep fazlaysa dağıtım yöntemine göre talep ettiğinizden daha az pay alabilirsiniz.

Halka arzdan alınan payı hemen satabilir miyim?

Paylar borsada işlem görmeye başladıktan sonra satılabilir. Varsa satış kısıtlarını izahnameden kontrol edin.

Güncel mevzuat ve duyurular için Borsa İstanbul’un resmi sitesinden da yararlanabilirsiniz.

Halka arz fiyatı nasıl belirlenir?

Fiyat, şirket ve aracı kuruluş tarafından belirlenir; yöntem izahnamede ve duyurularda açıklanır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, endeks ya da kurum önermez. Yatırım tavsiyesi değildir.

Temettü Nedir?

Temettü, şirketin dönem kârından pay sahiplerine yaptığı ödemedir. İki temel biçimi vardır:

• Nakit temettü: Pay sahibinin hesabına nakit olarak yatırılır.
• Bedelsiz pay: Nakit yerine, sahip olunan paya oranla ek pay verilir. Teknik olarak sermaye artırımı yoluyla yapılır.

Temettü dağıtımı zorunlu değildir. Şirket kâr etse bile yönetim kurulunun önerisi ve genel kurulun kararıyla dağıtım yapılıp yapılmayacağı belirlenir. Şirket büyümek için kârı içeride tutmayı da seçebilir. Dağıtım kararları Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) açıklanır.

Temettü Verimi Nedir?

Temettü verimi, hisse başına ödenen temettünün hisse fiyatına oranıdır ve yüzde olarak ifade edilir. Hissenin fiyatına göre temettünün “getirisini” kabaca gösterir.

Örnek Hesap

Aşağıdaki rakamlar tamamen örnektir; hiçbir gerçek şirketi ya da fiyatı göstermez.

Örnekte hisse başına 2 TL temettü ve 50 TL fiyat olduğundan verim %4’tür. Aynı 2 TL temettü, hisse fiyatı 40 TL olduğunda %5, 100 TL olduğunda %2 verim anlamına gelir. Fiyat değiştikçe verim de değişir; yani verim sabit bir özellik değil, o anki fiyata bağlı bir orandır.

Elinizdeki lot sayısıyla toplam temettüyü de hesaplayabilirsiniz: 100 lotunuz varsa ve hisse başına 2 TL temettü ödenirse toplam brüt temettü 200 TL olur (örnek).

Temettü Ödemesinde Önemli Tarihler

• Genel kurul kararı: Dağıtımın tutarı ve ödeme takvimi belirlenir.
• Hak sahipliği tarihi: Temettüye hak kazanmak için payın belirli bir tarihte sizin hesabınızda kayıtlı olması gerekir. Bu tarih duyuruda yer alır; takas süresi (T+2) nedeniyle tarihi doğru hesaplamak gerekir. Takası hisse senedi nasıl alınır rehberinde anlattık.
• Ödeme tarihi: Temettünün hesaba geçtiği gündür.

Temettü ödendiğinde şirketin değerinden o tutar çıkmış olur; bu nedenle hisse fiyatının hak kullanım gününde genellikle temettü tutarı kadar aşağı yönlü ayarlandığını görürsünüz. Temettü “ek kazanç” değil, şirket değerinin bir kısmının size nakit olarak dağıtılmasıdır.

Brüt ve Net Temettü

Duyurulan tutar çoğunlukla brüt tutardır. Vergi kesintisi sonrası elinize geçen tutar net temettüdür. Kesinti oranları ve istisnalar mevzuata göre değişebileceğinden, güncel durumu aracı kurumunuzdan ya da bir vergi uzmanından kontrol edin.

Temettü Verimini Yorumlarken Dikkat Edilecekler

• Yüksek verim her zaman iyi değildir. Hisse fiyatı sert düştüğünde verim matematiksel olarak yükselir; bu bir şirket sağlığı göstergesi değildir.
• Geçmiş temettü gelecek için söz değildir. Şirket bir yıl dağıtım yaptı diye sonraki yıl yapmak zorunda değildir.
• Fiyat riski vardır. Temettü alsanız bile hisse fiyatı düşerse toplam sonuç zararda olabilir.
• Para birimi ve enflasyon. Nominal verim, enflasyon karşısında reel olarak farklı bir tablo çizebilir.
• Tek ölçüt olarak kullanmayın. Kâr, borç ve nakit akışı gibi unsurlar şirketin finansal tablolarında incelenir.

Endeks düzeyinde bakış için BIST 100 ve BIST 30 yazısına, genel çerçeve için BIST sayfası üzerindeki rehberlere göz atabilirsiniz. Düzenli alım yaklaşımını DCA yazısında anlattık.

Temettü Verimini Adım Adım Hesaplama

1. Şirketin KAP’ta açıkladığı hisse başına brüt temettü tutarını bulun.
2. Karşılaştırmak istediğiniz hisse fiyatını belirleyin. Güncel fiyatı kullanmak, mevcut verimi gösterir; alış fiyatınızı kullanmak ise kendi maliyetinize göre verimi gösterir.
3. Temettüyü fiyata bölün ve sonucu 100 ile çarpın.
4. Gerekirse brüt yerine net temettüyü kullanarak aynı hesabı tekrarlayın.

Örneğin alış maliyetiniz 40 TL, hisse başına temettü 2 TL ise maliyetinize göre verim %5 olur; güncel fiyat 50 TL ise piyasa fiyatına göre verim %4’tür (iki rakam da örnektir). Aynı hisse için iki farklı “verim” bu yüzden söz konusu olabilir.

Temettü Verimi mi, Toplam Getiri mi?

Temettü verimi, yatırımın getirisinin yalnızca bir bölümüdür. Toplam getiri, hisse fiyatındaki değişimi ve alınan temettüyü birlikte düşünür. Fiyat düşmüşse yüksek temettü verimi bunu telafi etmeyebilir. Tersine, fiyat artmışsa temettü verimi düşük olsa bile toplam sonuç olumlu olabilir. Bu yüzden temettüyü tek başına bir hedef olarak değil, şirketin finansal görünümünün bir parçası olarak ele almak gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Temettü almak için hisseyi ne kadar elde tutmak gerekir?

Belirli bir elde tutma süresi yoktur; önemli olan hak sahipliği tarihinde payın hesabınızda kayıtlı olmasıdır.

Temettü vermeyen şirket kötü şirket midir?

Hayır. Bazı şirketler kârı büyümeye yatırır. Temettü politikası tek başına bir kalite ölçütü değildir.

Temettü verimi hangi fiyata göre hesaplanır?

Genellikle güncel hisse fiyatına göre hesaplanır; bu yüzden fiyat değiştikçe verim de değişir.

Bedelsiz pay temettü müdür?

Bedelsiz pay nakit değil ek pay şeklinde dağıtımdır. Şirketin sermaye yapısını değiştirir; hisse başına fiyat da buna göre ayarlanır.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, endeks ya da kurum önermez. Yatırım tavsiyesi değildir.

Genel Süreç Bir Bakışta

Adım 1: Aracı Kurum ve Yatırım Hesabı

Borsada işlem yapmak için doğrudan borsaya girilmez; SPK (Sermaye Piyasası Kurulu) tarafından yetkilendirilmiş bir aracı kurum üzerinden işlem yapılır. Aracı kurumlar ve bu faaliyet için yetkili bankalar bu hizmeti sunar. Seçmeden önce kurumun yetkisini SPK’nın resmi sitesindeki listelerden kontrol edin.

Hesap açılışında genellikle şu adımlar bulunur: kimlik doğrulama (şubede ya da çevrimiçi), yatırımcı bilgi formu, risk profilini ölçen uygunluk anketi ve çerçeve sözleşme. Payların kaydı, yatırımcı adına Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde tutulur. Kurum seçerken tarafsız ölçütlere bakın: komisyon yapısı, işlem platformunun kullanım kolaylığı, müşteri hizmetleri ve varsa ek ücretler.

Adım 2: Hesaba Para Aktarma

Yatırım hesabınıza, kendi adınıza açılmış banka hesabından para aktarırsınız. Üçüncü kişi adına yapılan aktarımlar çoğu kurumda kabul edilmez. Aktarılan tutar, işlem yapabileceğiniz nakit bakiyeniz olur.

Adım 3: Hisseyi Araştırma

Bu yazı hangi hisseyi alacağınızı söylemez; bu karar size aittir. Araştırma için şirketlerin Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımladığı finansal tablolar, faaliyet raporları ve açıklamalar temel kaynaktır. Piyasanın genel yönünü görmek için BIST 100 ve BIST 30 yazısına, sektör görünümü için sektör endekslerine bakabilirsiniz. Şirketin kâr payı politikasını anlamak için temettü rehberi de yardımcı olur.

Adım 4: Emir Tipleri

Alım için bir emir verirsiniz. Pay piyasasında 1 lot, 1 adet paya karşılık gelir; emirde lot sayısını ve fiyat bilgisini belirtirsiniz.

Emir geçerlilik süresi ve ek emir türleri (örneğin stop emirleri) aracı kurumun platformuna göre değişir. Zarar sınırlama mantığı için stop-loss ve %1 risk kuralı yazısını okuyabilirsiniz. Seans saatleri, fiyat adımı ve fiyat sınırı gibi kurallar zamanla değişebileceği için güncel kuralları Borsa İstanbul’un resmi sitesinden kontrol edin.

Adım 5: Takas (T+2)

Emir eşleştiğinde işlem gerçekleşmiş olur, ancak payın ve paranın el değiştirmesi aynı anda tamamlanmaz. Takas, işlem gününden sonraki iki iş günü içinde tamamlanır; buna T+2 denir (T, işlem günüdür). Takas sürecini Takasbank yürütür, payların kaydı MKK’da tutulur. Aracı kurum ekranları bakiyeyi işlem anında farklı gösterebilir; kesinleşme takasla olur.

Komisyon ve Maliyetler

Her alım ve satımda aracı kuruma komisyon ödenir. Komisyon genellikle işlem tutarının belirli bir oranıdır, kurumdan kuruma değişir ve bazı kurumlarda asgari tutarı vardır. Komisyona ek olarak vergi ve benzeri kesintiler oluşabilir. Küçük ve sık işlemlerde maliyetin toplam getiriyi aşındırabileceğini unutmayın; kurumun güncel tarifesini hesap açmadan önce okuyun.

Yeni Başlayanların Sık Yaptığı Hatalar

• Tek hisseye yoğunlaşmak. Tüm birikimi tek şirkete bağlamak riski artırır.
• Duygusal karar vermek. Haber ya da sosyal medya heyecanıyla işlem yapmak plansızlığa yol açar.
• Kaldıraçlı ürünleri anlamadan kullanmak. Kaldıraç kazancı da zararı da büyütür; bkz. kaldıraç nedir.
• Maliyeti göz ardı etmek. Komisyonu hesaba katmamak.

Düzenli ve planlı alım mantığı için DCA nedir yazısına bakabilirsiniz. Genel çerçeveyi BIST sayfası üzerinden de takip edebilirsiniz.

Hesap Açmadan Önce Kontrol Listesi

• Kurumun SPK yetkisi var mı, resmi listede yer alıyor mu?
• Komisyon tarifesi, asgari komisyon ve olası ek ücretler açıkça yazıyor mu?
• İşlem platformu mobil ve bilgisayarda kullanışlı mı?
• Para yatırma ve çekme koşulları, süreleri net mi?
• Müşteri hizmetlerine hangi kanallardan ulaşılabiliyor?
• Sözleşmede hesap kapatma ve ücretlerle ilgili hükümler anlaşılır mı?

İşlemden Sonra Ne Yapmalı?

Hisseyi aldıktan sonra süreç bitmez. Portföyünüzü düzenli aralıklarla gözden geçirin, aldığınız şirketin KAP açıklamalarını izleyin ve temettü ya da bedelsiz pay gibi hak kullanımlarını takip edin. Kayıt tutmak için alış tarihi, adet, fiyat ve ödediğiniz komisyonu not etmek faydalıdır. Böylece toplam maliyetinizi ve sonuçlarınızı net görebilirsiniz.

Planınız her zaman kaybetmeyi göze alabileceğiniz tutarlarla çalışmayı içermelidir. Borsada sonuç garanti edilemez; bu rehber yalnızca işlemin nasıl yapıldığını anlatır.

Sık Sorulan Sorular

Hisse almak için ne kadar para gerekir?

Alt sınır, hissenin lot fiyatına ve kurumun koşullarına bağlıdır. Tek lot bile alınabilir; önemli olan kaybetmeyi göze alabileceğiniz bir tutarla başlamaktır.

Aracı kurumun yetkili olduğunu nasıl anlarım?

SPK’nın resmi sitesindeki lisanslı kurum listelerine bakın. Yetkisiz kişilerin “getiri garantisi” vaatlerinden uzak durun.

Aldığım hisseyi hemen satabilir miyim?

Piyasa açıkken satış emri verilebilir; ancak kurumun kuralları ve takas süreci geçerlidir. Güncel kurallar için aracı kurumunuza danışın.

Hisse almak için vergi ödenir mi?

Vergi kuralları ürüne ve döneme göre değişir. Güncel durum için aracı kurumunuzdan ya da bir vergi uzmanından bilgi alın.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, endeks ya da kurum önermez. Yatırım tavsiyesi değildir.

Endeks Nedir?

Endeks, bir grup varlığın toplu performansını tek bir sayıyla gösteren göstergedir. Borsada tek tek hisselerin fiyatını izlemek yerine, bir sepetin genel yönüne bakmak için kullanılır. Dünyadaki bilinen örnekleri S&P 500, Nasdaq ve Dow Jones endeksleridir. Endeks değeri bir hisse fiyatı değil, belirli bir başlangıç değerine göre hesaplanan puandır. Bu yüzden puanın yüksek ya da düşük olması tek başına “pahalı” ya da “ucuz” anlamına gelmez; önemli olan puanın zaman içindeki değişimidir.

BIST 100 Nedir?

BIST 100, Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem gören şirketler arasından piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütlere göre seçilen 100 şirketin paylarından oluşan endekstir. Türkiye’de borsanın genel görünümünü anlatmak için en çok kullanılan göstergedir. Veri sağlayıcılarda ve grafik platformlarında genellikle XU100 koduyla görürsünüz.

Endeks, bileşenlerinin fiyat değişimlerini ağırlıklarına göre yansıtır. Ağırlıklandırma genellikle şirketlerin halka açık piyasa değerine dayanır; yani büyük ve halka açık payı yüksek şirketlerin endeks üzerindeki etkisi daha fazladır. Bileşen listesi belirli dönemlerde gözden geçirilir; şirketler listeye girebilir ya da çıkabilir. Güncel liste ve hesaplama kuralları için Borsa İstanbul’un resmi sitesinden bakabilirsiniz.

BIST 30 Nedir?

BIST 30, Pay Piyasası’nda piyasa değeri ve işlem hacmi bakımından en önde olan 30 şirketten oluşan endekstir ve kodu XU030’dur. BIST 30’daki şirketler BIST 100 kapsamındadır. Yani BIST 30, BIST 100’ün “en büyük ve en likit” kısmını temsil eden daha dar bir alt kümedir.

BIST 30 ile BIST 100 Arasındaki Fark

BIST 30 daha az şirketten oluştuğu için birkaç büyük şirketin hareketi endeksi daha belirgin etkileyebilir. BIST 100 daha geniş olduğundan piyasanın genelini yansıtma iddiası daha yüksektir. Yine de iki endeks de büyük şirketlerin ağırlığından etkilenir; küçük şirketlerin hareketi endekste çoğu zaman görünmez.

Endeks Değerini Nasıl Okumalı?

• Puan değil değişime bakın. Endeksin kaç puan olduğundan çok, belirli bir dönemde yüzde kaç değiştiği bilgilendiricidir.
• Para birimini unutmayın. BIST endeksleri Türk lirası cinsinden hesaplanır. Kur ve enflasyon nedeniyle puandaki artış, alım gücü ya da yabancı para cinsinden getiri anlamına gelmeyebilir.
• Endeks tek bir şirket değildir. Endeksin yükselmesi, içindeki her şirketin yükseldiği anlamına gelmez.
• Geçmiş gelecek için garanti değildir. Geçmiş performans, sonraki dönemin sonucunu göstermez.

Endeksler Nasıl Takip Edilir?

Endeks grafiklerine herkese açık grafik platformlarından ve Borsa İstanbul’un resmi sitesinden ulaşılabilir. Sitemizdeki BIST sayfası, BIST endekslerinin grafiklerine giden bağlantıları ve Türkiye’ye ait ekonomik takvim olaylarını bir arada sunar. Faiz kararı ve enflasyon gibi veriler endekslerde oynaklığa yol açabildiği için ekonomik takvimi takip etmek de faydalıdır. Sektörlere göre ayrışan endeksleri sektör endeksleri yazımızda anlattık.

Endeksin Kendisi Alınıp Satılabilir mi?

Endeks bir hesaplama olduğu için doğrudan alınıp satılamaz. Endeksi izlemeyi amaçlayan fonlar ve türev ürünler bulunur; her birinin maliyeti, yapısı ve riski farklıdır. Fon ve hisse arasındaki farkı hisse ve fon nasıl alınır, ETF mantığını ETF nedir yazısında bulabilirsiniz. İşlem sürecini baştan sona merak ediyorsanız hisse senedi nasıl alınır rehberine göz atın.

Endeksi Hangi Etkenler Hareket Ettirir?

Endeks, içindeki şirketlerin fiyatlarının toplamından oluştuğu için şirketleri etkileyen her şey dolaylı olarak endekse yansır. Sık izlenen etkenler şunlardır:

• Faiz kararları ve enflasyon verileri: Finansman maliyetini ve şirket kârlarına ilişkin beklentileri etkiler.
• Döviz kuru: İhracat yapan, ithalata bağımlı ya da dövizle borçlu şirketleri farklı yönlerde etkileyebilir.
• Küresel piyasalar: Büyük dünya borsalarındaki ve FED gibi merkez bankalarındaki gelişmeler yabancı yatırımcı davranışını değiştirebilir.
• Şirket bilançoları ve KAP açıklamaları: Büyük şirketlerin kâr ya da zarar açıklamaları endeksi doğrudan etkileyebilir.
• Siyasi ve ekonomik haber akışı: Beklenmedik gelişmeler kısa vadeli oynaklığı artırabilir.

Bu etkenlerden hiçbiri endeksin yönünü önceden bildirmez. Yalnızca haberlerin neden bazen endekste hareket yarattığını anlamaya yardım eder.

Endeks Haberlerini Okurken

“Endeks yüzde şu kadar yükseldi” cümleleri, bir günlük ya da bir haftalık değişimi anlatır. Aynı gün içinde endeks pozitif kapatırken tek tek hisselerin çoğu düşmüş olabilir; çünkü ağırlığı yüksek birkaç şirket sonucu belirler. Bu nedenle bir haberden yola çıkarak karar vermek yerine, endeksin daha uzun bir dönemdeki seyrine ve kendi hedeflerinize bakmak daha sağlıklıdır.

Sık Sorulan Sorular

BIST 100 ile Borsa İstanbul aynı şey mi?

Hayır. Borsa İstanbul, işlemlerin yapıldığı piyasadır. BIST 100 ise bu piyasadaki 100 şirketin performansını ölçen bir endekstir.

BIST 100’ün bileşenleri hep aynı mı kalır?

Hayır. Liste belirli dönemlerde gözden geçirilir ve değişebilir. Güncel bileşenler için Borsa İstanbul’un resmi duyurularına bakın.

Endeks yükseldi diye hisse de yükselir mi?

Garanti yoktur. Endeks ortalama bir görünüm verir; bir şirket endeksten farklı hareket edebilir.

BIST 30 mu BIST 100 mü daha iyi?

“Daha iyi” diye bir ölçüt yoktur; ikisi farklı kapsamları ölçer. BIST 30 en büyük şirketlere, BIST 100 daha geniş gruba odaklanır.

Endeks ne zaman hesaplanır?

Endeksler piyasa açıkken sürekli güncellenir. Seans saatleri için Borsa İstanbul’un resmi duyurularına bakın.

Bu yazı eğitim amaçlıdır; belirli bir hisse, endeks ya da kurum önermez. Yatırım tavsiyesi değildir.

Bollinger Bantları Nasıl Çalışır?

Gösterge üç çizgiden oluşur:

• Orta çizgi: Fiyatın belirli sayıda mumluk hareketli ortalaması.
• Üst bant: Orta çizginin, standart sapmanın belirli bir katı kadar üstü.
• Alt bant: Orta çizginin aynı mesafe kadar altı.

Standart sapma, fiyatın ortalamasından ne kadar saptığının istatistiksel ölçüsüdür. Fiyat dalgalandıkça bu değer büyür ve bantlar genişler; fiyat sakinleştikçe değer küçülür ve bantlar daralır.

Standart ayarlar

Ders kitaplarında ve çoğu grafik platformunda varsayılan olarak 20 periyotluk basit hareketli ortalama ve 2 standart sapma kullanılır. Bu, yaygın olarak görülen varsayılan ayardır; bir öneri ya da "en iyi ayar" iddiası değildir. Farklı piyasa ve zaman dilimlerinde başka değerleri deneyen analizciler de vardır. Önemli olan, bantların sıkışmayı ölçmek için kullanıldığını ve ayarın sonucu değiştirebileceğini bilmektir.

Sıkışma (Squeeze) Nedir?

Bantlar uzun bir süre boyunca birbirine yaklaşır ve son dönemin en dar seviyelerine iner. Bu duruma sıkışma denir. Anlamı şudur: fiyat belirli bir süredir dar bir aralıkta ilerliyor ve oynaklık düşük.

Piyasada oynaklığın sonsuza kadar düşük kalmadığı, sakin dönemlerin ardından hareketli dönemlerin gelebildiği gözlemlenir. Bu nedenle sıkışma, "bir hareketin yaklaşıyor olabileceği" şeklinde okunur. Burada altı çizilmesi gereken iki nokta vardır: ne zaman geleceği belli değildir ve hangi yöne olacağı hiç belli değildir.

Sıkışma Yön Söylemez

Bantların daralması yalnızca oynaklığın azaldığını anlatır. Fiyatın yukarı mı aşağı mı çıkacağına dair hiçbir bilgi taşımaz. Yukarı çıkış da aşağı çıkış da aynı sıkışmadan sonra gelebilir. Bazı analizciler yönü anlamak için başka araçlara başvurur: genel trend, önemli destek-direnç seviyeleri, RSI gibi göstergeler. Ama bunlar da olasılık verir, sonucu bildirmez.

İlk Kırılım Bazen Geri Döner

Sıkışmanın ardından fiyat bantların dışına doğru ilk adımı atar. Bu ilk çıkış bazen devam eder, bazen ise geri döner ve ters yönde asıl hareket başlar. Her ikisi de görülür.

• İlk çıkış devam eder: Fiyat bandın dışına çıkar, takip mumları aynı yönde kapanır ve bantlar açılır.
• İlk çıkış geri döner: Fiyat bandı yoklar, sonra aralığın içine döner ve karşı yönde hareket eder. Bu durum bazen yanlış kırılım olarak adlandırılır.

Hangisinin olacağını önceden bilmenin kolay bir yolu yoktur. İlk çıkışın kapanışla mı yoksa yalnızca fitille mi gerçekleştiğine bakmak yorumu zenginleştirir; bu ayrımı mum kapanışı mı fitil mi yazısında anlattık.

Sıkışmayı Okurken Dikkat Edilecekler

• Göreceli bakın: "Dar" kavramı, aynı grafiğin kendi geçmişine göre değerlendirilir. Bir varlıkta dar sayılan bant genişliği, başka birinde normal olabilir.
• Zaman dilimini seçin: Küçük zaman dilimlerinde sıkışmalar sık görülür ve çoğu gürültüdür; büyük zaman dilimlerinde daha az görülür.
• Bandın dışına çıkmak sinyal değildir: Fiyat üst bandın dışında kapansa bile bu tek başına "devam edecek" ya da "dönecek" anlamı taşımaz. Güçlü hareketlerde fiyat bantlar boyunca ilerleyebilir.
• Çevre seviyelere bakın: Sıkışma önemli bir destek ya da direnç yakınında mı oluştu?

Sık Yapılan Hatalar

1. Sıkışmayı yön sinyali sanmak.
2. İlk çıkış mumunun peşinden hemen girmek; geri dönüş ihtimalini hesaba katmamak.
3. Geçmişte tek bir örnekte iyi görünen ayarı kalıcı sanmak. Bu yazıda anlatılan hiçbir ayar için başarı oranı iddiası yoktur.
4. Risk planı yapmamak. Pozisyon büyüklüğü ve zarar sınırı için risk/ödül oranı yazısına göz atabilirsiniz.

Kısaca Özet

Bollinger sıkışması, bantların son dönemdeki en dar hallerine yaklaşmasıdır ve düşük oynaklığı gösterir. Bir hareketin gelebileceğini düşündürür ama yönü söylemez. İlk kırılım bazen devam eder, bazen geri döner. Standart ayar olarak 20 periyot ve 2 standart sapma yaygın biçimde görülür; bu bir öneri değil, yalnızca varsayılandır.

Sık Sorulan Sorular

Bollinger sıkışması her zaman sert bir hareketle biter mi?

Hayır. Bazı sıkışmalar belirgin bir hareketle sonuçlanır, bazıları yatay seyrin uzamasıyla biter. Sonuç önceden bilinmez.

Hangi periyot ve sapma değeri kullanılmalı?

Yaygın varsayılan 20 periyot ve 2 standart sapmadır. Başka ayarlar da kullanılır. Hangi değeri seçerseniz seçin, tutarlı kalmak ve sonucu abartmamak gerekir.

Sıkışma ile "squeeze" göstergesi aynı şey mi?

Bazı platformlarda "squeeze" adıyla Bollinger bantlarını başka bir göstergeyle birleştiren ayrı araçlar bulunur. Bu yazı yalnızca Bollinger bantlarının kendi daralmasını anlatır.

Eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

RSI Nedir?

RSI, "Relative Strength Index" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede "Göreceli Güç Endeksi" diye anılır. Belirli bir dönemdeki yükseliş hareketlerinin, düşüş hareketlerine göre ne kadar baskın olduğunu ölçer. Sonuç 0 ile 100 arasında bir değer olarak gösterilir.

RSI bir momentum göstergesidir. Yani fiyatın nerede olduğundan çok, son dönemde ne kadar hızlı ve hangi yönde hareket ettiğiyle ilgilenir. Fiyat istikrarlı biçimde yükseliyorsa RSI yukarıda, istikrarlı biçimde düşüyorsa aşağıda seyreder.

RSI Nasıl Hesaplanır?

Hesabın mantığını bilmek, göstergeyi doğru yorumlamanın ilk adımıdır. Grafik platformu bu hesabı sizin yerinize yapar; burada amaç formülü ezberlemek değil, çizginin neye tepki verdiğini anlamaktır.

1. Seçilen dönem boyunca (en yaygın ayar 14 mumdur) her mumun bir öncekine göre kapanış farkı bulunur.
2. Yükselişle kapanan mumların ortalama kazancı ve düşüşle kapanan mumların ortalama kaybı ayrı ayrı hesaplanır.
3. Ortalama kazanç, ortalama kayba bölünür. Bu orana "göreceli güç" denir.
4. Bu oran, 0 ile 100 arasına sığacak şekilde ölçeklenir: RSI = 100 − 100 / (1 + göreceli güç).

Örnek: Son 14 mumda ortalama kazanç ile ortalama kayıp birbirine eşitse göreceli güç 1 olur ve RSI 50 çıkar. Kazançlar kayıpların iki katıysa göreceli güç 2 olur ve RSI yaklaşık 66,7 olur. Bu rakamlar yalnızca formülün işleyişini göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Aşırı Alım ve Aşırı Satım Bölgeleri

RSI ekranında genellikle iki yatay çizgi görürsünüz: 70 ve 30. Geleneksel yoruma göre:

• 70 üzeri: "Aşırı alım" bölgesi. Fiyat kısa sürede hızlı yükselmiştir.
• 30 altı: "Aşırı satım" bölgesi. Fiyat kısa sürede hızlı düşmüştür.
• 30 ile 70 arası: Nötr bölge. Momentum belirgin bir tarafa yığılmamıştır.

Aşırı Alım "Düşecek" Demek Değildir

RSI ile ilgili en yaygın yanılgı, 70 üzerini otomatik bir düşüş habercisi, 30 altını da otomatik bir yükseliş habercisi saymaktır. Oysa güçlü bir yükseliş trendinde RSI uzun süre 70'in üzerinde kalabilir. Aynı şekilde sert bir düşüşte de 30'un altında günlerce bekleyebilir. Aşırı alım, "hareket güçlü" demektir; "hareket bitti" demek değildir.

Bu yüzden bazı analizciler eşikleri piyasa koşuluna göre değiştirir. Yükseliş trendinde 40-80, düşüş trendinde 20-60 gibi aralıkları referans aldıkları olur. Bunlar da birer alışkanlıktır, kural değildir.

50 Seviyesi ve Trend Okuma

Çoğu kişinin göz ardı ettiği seviye 50'dir. RSI'ın 50'nin üzerinde kalması, seçilen dönemde kazançların kayıplardan baskın olduğunu gösterir. 50'nin altı ise tersini anlatır.

• RSI düzeltmelerde 40-50 civarından dönüp tekrar yukarı yöneliyorsa, momentum yükselişten yana olabilir.
• RSI tepkilerde 50-60 civarına çıkıp tekrar aşağı dönüyorsa, momentum düşüşten yana olabilir.

Bu okuma, fiyatın piyasa yapısıyla birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı hale gelir. Yapı kırılımlarını BOS ve CHoCH yazımızda anlattık.

RSI Uyumsuzluğu (Divergence)

Uyumsuzluk, fiyat ile RSI'ın farklı yönleri işaret etmesidir. Momentumun zayıfladığına dair bir ipucu olarak izlenir.

Negatif (Ayı) Uyumsuzluğu

Fiyat bir önceki tepesinin üzerine çıkıp daha yüksek bir tepe yapar, ancak RSI bir önceki tepesinin altında kalır. Yani fiyat yükselmiştir ama bu yükselişin arkasındaki güç azalmıştır.

Pozitif (Boğa) Uyumsuzluğu

Fiyat bir önceki dibinin altına inip daha düşük bir dip yapar, ancak RSI bir önceki dibinin üzerinde kalır. Satış baskısı sürüyor gibi görünse de gücünü yitiriyor olabilir.

Uyumsuzluk Neden Tek Başına Yetmez?

Uyumsuzluk bir uyarıdır, dönüşün kendisi değildir. Güçlü trendlerde art arda birkaç uyumsuzluk oluşup fiyat aynı yönde ilerlemeye devam edebilir. Bu nedenle uyumsuzluğu gören analizciler genellikle fiyatın yapısında bir değişim, yani önemli bir seviyenin kırılması gibi ek bir teyit bekler.

Zaman Dilimi ve Ayarlar

RSI her zaman diliminde çalışır, ama her zaman diliminde aynı şeyi anlatmaz. Kısa zaman dilimlerinde çizgi çok sık 70 ve 30'a dokunur; bu da çok sayıda yanıltıcı uyarı demektir. Büyük zaman dilimlerinde ise uyarılar seyrekleşir ama daha geniş bir resmi yansıtır.

Dönem ayarını düşürmek (örneğin 14 yerine 7) göstergeyi daha hassas ve daha gürültülü yapar. Yükseltmek ise daha yumuşak ama daha geç tepki veren bir çizgi üretir. Hangi ayarın "doğru" olduğuna dair evrensel bir cevap yoktur. Önemli olan, seçtiğiniz ayarı tutarlı biçimde kullanmak ve geçmiş grafiklerde nasıl davrandığını gözlemlemektir.

Kripto Piyasasında RSI

Kripto piyasası 7/24 açıktır ve oynaklığı yüksektir. Bu da RSI'ın ani ve sert hareketlerle kısa sürede uç değerlere fırlamasına neden olabilir. Özellikle stopların toplu biçimde tetiklendiği anlarda RSI birkaç mum içinde aşırı satım bölgesine düşüp hemen geri dönebilir. Bu tür hareketleri likidite avı yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Sık Yapılan Hatalar

1. 70'i satış, 30'u alış emri gibi okumak. Bu seviyeler bir durumu tarif eder, bir işlem talimatı vermez.
2. Trendi göz ardı etmek. Güçlü yükselişte aşırı alıma karşı pozisyon almak, trende karşı yüzmek anlamına gelebilir.
3. Her uyumsuzluğu dönüş sanmak. Uyumsuzluk erken bir uyarıdır ve sıkça boşa çıkar.
4. Tek göstergeye bağlı kalmak. RSI, fiyat yapısı, destek-direnç ve hacimle birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlıdır.
5. Risk planı yapmamak. Gösterge ne söylerse söylesin, yanılırsanız ne kadar kaybedeceğinizi önceden bilmelisiniz. Bunu stop-loss ve %1 risk kuralı yazımızda anlattık.

Nasıl Çalışmalı?

RSI'ı öğrenmenin en iyi yolu, geçmiş grafiklerde gözlem yapmaktır. Bir grafik açın, RSI'ın 70 üzerine çıktığı ve 30 altına indiği anları işaretleyin, ardından fiyatın sonrasında ne yaptığına bakın. Aynı çalışmayı uyumsuzluklar için de yapın. Kısa sürede göstergenin hangi koşullarda işe yaradığını, hangi koşullarda yanılttığını kendi gözünüzle görürsünüz. RSI'ı FVG gibi fiyat temelli kavramlarla birlikte incelemek de bakış açınızı genişletir.

Sık Sorulan Sorular

RSI için en iyi ayar hangisi?

Tek bir en iyi ayar yoktur. En yaygın kullanılan ayar 14 dönemdir; daha kısa ayarlar hassasiyeti ve gürültüyü artırır, daha uzun ayarlar tepkiyi yavaşlatır.

RSI 70'in üzerindeyse fiyat düşer mi?

Hayır. 70 üzeri yalnızca güçlü bir yükseliş momentumunu gösterir. Güçlü trendlerde RSI uzun süre bu bölgede kalabilir.

RSI uyumsuzluğu güvenilir mi?

Uyumsuzluk faydalı bir uyarı olabilir, ancak sıkça boşa çıkar. Fiyat yapısında bir değişimle birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklıdır; tek başına dönüşün garantisi değildir.

RSI hangi zaman diliminde kullanılmalı?

Her zaman diliminde kullanılabilir. Büyük zaman dilimleri daha az ama daha anlamlı uyarılar üretir; küçük zaman dilimlerinde yanıltıcı uyarı sayısı artar.

Oynaklığın düşük olduğu dönemleri izlemek için Bollinger sıkışması yazımıza da göz atabilirsiniz.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

Destek ve Direnç Nedir?

Destek, fiyatın düşerken yavaşladığı ya da geri döndüğü bölgedir. Bu bölgede alım ilgisinin satış baskısını karşılayacak kadar arttığı düşünülür.

Direnç, fiyatın yükselirken yavaşladığı ya da geri döndüğü bölgedir. Bu bölgede satış ilgisinin alım baskısını karşılayacak kadar arttığı düşünülür.

Bu seviyelerin "çalışmasının" nedeni çoğunlukla insan davranışıdır. Daha önce bir seviyeden alım yapıp kâra geçen kişiler, fiyat oraya döndüğünde yeniden alım yapmak isteyebilir. Bir seviyede zararda kalan kişiler ise fiyat oraya geri geldiğinde başa baş çıkmak için satış yapabilir. Çok sayıda katılımcı aynı seviyeleri izlediğinde bu seviyeler bir buluşma noktasına dönüşür.

Çizgi Değil, Bölge

Yeni başlayanların çoğu destek ve direnci tek bir ince çizgi olarak çizer. Oysa fiyat bir seviyeye her seferinde aynı noktada dokunmaz. Bazen biraz üstünde döner, bazen fitiliyle biraz altına sarkar. Bu yüzden destek ve direnci bir bant ya da bölge olarak işaretlemek daha gerçekçidir.

Bölgeyi çizerken şu yaklaşım işe yarar:

• Fiyatın tekrar tekrar döndüğü alanları bulun.
• Bu dönüşlerde mumların gövde kapanışlarının yoğunlaştığı yeri bölgenin bir sınırı, fitillerin uzandığı yeri diğer sınırı kabul edin.
• Bölgeyi gereğinden geniş çizmeyin. Çok geniş bir bölge her şeyi kapsar ve hiçbir şey anlatmaz.

Grafikte Adım Adım Nasıl Çizilir?

1. Büyük zaman diliminden başlayın. Günlük ya da haftalık grafikte görünen seviyeler, daha çok katılımcı tarafından izlendiği için genellikle daha önemlidir.
2. Belirgin dönüş noktalarını işaretleyin. Fiyatın keskin biçimde yön değiştirdiği tepe ve dipleri bulun.
3. Tekrar eden dokunuşları arayın. Fiyatın birden fazla kez tepki verdiği alanlar daha dikkate değerdir.
4. Bölgeyi çizin. Gövdeler ve fitiller arasında kalan alanı bir dikdörtgenle işaretleyin.
5. Küçük zaman dilimine inin. Büyük resimdeki bölgeleri koruyarak daha ayrıntılı seviyeleri ekleyin.
6. Grafiği sade tutun. Ekranda çok fazla çizgi olması, hangisinin önemli olduğunu görmeyi zorlaştırır.

Bir Seviyeyi Güçlü Yapan Nedir?

Her destek ya da direnç aynı ağırlıkta değildir. Analizciler genellikle şu ölçütlere bakar:

• Zaman dilimi: Büyük zaman diliminde oluşan seviyeler daha geniş kitle tarafından izlenir.
• Tepki sayısı: Fiyatın birkaç kez döndüğü seviye dikkat çeker. Ancak her yeni dokunuş, o bölgedeki emirleri bir miktar tüketir; bu yüzden çok sayıda test edilen bir seviye zamanla zayıflayabilir.
• Tepkinin gücü: Fiyatın bir seviyeden hızlı ve güçlü biçimde uzaklaşması, orada ciddi bir ilgi olduğuna işaret edebilir.
• Hacim: Seviyeye yapılan tepkide işlem hacminin artması, katılımın yüksek olduğunu gösterir.
• Yuvarlak sayılar: Katılımcılar psikolojik olarak yuvarlak fiyatlara odaklanmaya eğilimlidir; bu seviyelerde emir yoğunluğu oluşabilir.

Rol Değişimi: Direncin Desteğe Dönüşmesi

Bir direnç bölgesi kararlı biçimde yukarı kırıldığında, fiyat sonradan bu bölgeye geri döndüğünde orası destek gibi davranabilir. Aynı şekilde kırılan bir destek, sonradan direnç gibi çalışabilir. Bu duruma "rol değişimi" denir.

Rol değişiminin mantığı yine katılımcı davranışıyla açıklanır. Kırılımı kaçıranlar fiyat geri döndüğünde alım yapmak isteyebilir; kırılımdan önce satış yapıp yanılanlar da pozisyonlarını kapatmak için alım yapabilir. Bu davranış, piyasa yapısındaki kırılımlarla da yakından ilişkilidir. Konuyu BOS ve CHoCH yazımızda ayrıca ele aldık.

Kırılım mı, Sahte Kırılım mı?

Fiyatın bir seviyenin üzerine ya da altına çıkması, o seviyenin kırıldığı anlamına gelmeyebilir. Kripto piyasasında fiyat sıkça bir seviyenin hemen ötesine sarkar, orada biriken stop emirlerini tetikler ve ardından hızla geri döner. Bu harekete sahte kırılım ya da likidite avı denir. Ayrıntıları likidite avı yazımızda bulabilirsiniz.

Gerçek bir kırılımı sahtesinden her zaman ayırt etmenin bir yolu yoktur. Analizcilerin sık baktığı ipuçları şunlardır:

• Mumun yalnızca fitiliyle değil, gövdesiyle seviyenin ötesinde kapanması.
• Kırılımın kullanılan zaman diliminde kalıcı olması, yani fiyatın hemen geri dönmemesi.
• Kırılım sırasında hacmin belirgin biçimde artması.

Destek-Direnç ve Diğer Kavramlar

Destek ve direnç, birçok ileri kavramın temelidir. Order block aslında güçlü bir hareketin başladığı belirli bir destek ya da direnç bölgesidir. FVG gibi boşluklar da fiyatın geri dönüp test edebileceği bölgeler olarak yorumlanır. Bu kavramları öğrenmeden önce destek ve direnci rahatça çizebiliyor olmak işinizi kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Grafiği çizgiye boğmak. Her küçük dönüşe seviye çizmek, önemli bölgeleri gözden kaçırmanıza neden olur.
2. Tek çizgiye fazla güvenmek. Fiyat seviyeye birkaç birim uzaklıktan dönebilir ya da fitille biraz aşabilir.
3. Zaman dilimini karıştırmak. Beş dakikalık grafikteki bir seviye ile haftalık grafikteki bir seviye aynı önemi taşımaz.
4. Seviyeyi dönüşün güvencesi saymak. Destek ve direnç, olası tepki bölgeleridir; fiyatın orada döneceğini bildirmez.
5. Stop yerini seviyenin tam üstüne koymak. Çoğu kişinin gördüğü noktaya yığılan stoplar, sahte kırılımlarda kolayca tetiklenir. Risk planını stop-loss ve %1 risk kuralı yazımızdaki gibi önceden yapmak önemlidir.

Nasıl Çalışmalı?

Bir coin grafiğini haftalık zaman diliminde açın ve yalnızca en belirgin üç-dört bölgeyi çizin. Ardından günlük grafiğe geçip fiyatın bu bölgelere geldiğinde ne yaptığını gözlemleyin: döndü mü, kırdı mı, sahte kırılım mı yaptı? Bu çalışmayı farklı grafiklerde tekrarlamak, seviyeleri seçme becerinizi hızla geliştirir.

Sık Sorulan Sorular

Destek ve direnç hangi zaman diliminde çizilmeli?

Genellikle büyük zaman diliminden başlanır, çünkü bu seviyeler daha geniş bir kitle tarafından izlenir. Ardından ayrıntı için küçük zaman dilimlerine inilir.

Bir seviye kaç kez test edilirse güçlü sayılır?

Belirli bir sayı yoktur. Birden fazla tepki dikkat çeker, ancak çok sık test edilen seviyeler zamanla zayıflayabilir.

Fitil mi, gövde mi esas alınmalı?

İkisi birlikte değerlendirilir. Gövde kapanışları ve fitil uçları arasındaki alanı bölge olarak çizmek, tek bir çizgiden daha gerçekçi sonuç verir.

Kırılan destek her zaman dirence dönüşür mü?

Hayır. Rol değişimi sık görülen bir davranıştır ama bir kural değildir. Fiyat kırılan seviyeye hiç dönmeden yoluna devam edebilir.

Fiyatın bir seviyeyi fitille mi yoksa kapanışla mı geçtiğini mum kapanışı mı fitil mi yazısında ele aldık.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.